Căng thẳng Mỹ–Iran leo thang, Iran bắt giữ tàu tại Hormuz giữa bế tắc đàm phán

Trạng thái của lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, vốn dự kiến hết hạn vào đầu tuần này, vẫn chưa rõ ràng. Trong một diễn biến bất ngờ chỉ vài giờ sau khi đe dọa nối lại hành động quân sự, ông Trump đã đưa ra thông báo dường như mang tính đơn phương vào thứ Ba rằng Mỹ sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn cho đến khi có thảo luận về một đề xuất từ phía Iran trong các cuộc đàm phán hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài hai tháng.

Tuy nhiên, các quan chức Iran không xác nhận rằng họ đã đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn, đồng thời chỉ trích quyết định của ông Trump khi tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với hoạt động thương mại đường biển của Iran, điều mà Tehran coi là một hành động chiến tranh. Chủ tịch Quốc hội Iran kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Baqer Qalibaf cho biết một lệnh ngừng bắn toàn diện chỉ có ý nghĩa nếu lệnh phong tỏa được dỡ bỏ. Theo ông, việc mở lại Eo biển Hormuz – điểm nghẽn hẹp vận chuyển khoảng một phần năm thương mại dầu mỏ toàn cầu trước chiến tranh – là không thể chấp nhận với một “hành động vi phạm trắng trợn lệnh ngừng bắn như vậy”.

“Các ông không đạt được mục tiêu bằng hành động quân sự và cũng sẽ không đạt được bằng cách gây áp lực,” ông viết trên mạng xã hội trong phản hồi đầu tiên đối với tuyên bố của ông Trump. “Con đường duy nhất là công nhận quyền của người dân Iran.”

Ông Trump một lần nữa rút lại vào phút chót các lời đe dọa lặp đi lặp lại về việc ném bom các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, điều mà Liên Hợp Quốc và nhiều tổ chức khác cảnh báo có thể vi phạm luật nhân đạo quốc tế. Tuy nhiên, tiến triển trong việc chấm dứt cuộc chiến bắt đầu bằng các cuộc tấn công chung Mỹ–Israel nhằm vào Iran vào ngày 28 tháng 2 vẫn rất hạn chế.

Điều đó khiến hai bên rơi vào thế bế tắc, trong khi Eo biển Hormuz vẫn bị đóng, gây áp lực lên các nền kinh tế toàn cầu. Hàng nghìn người đã thiệt mạng trên khắp Trung Đông, phần lớn tại Iran và Lebanon, nơi lực lượng Hezbollah liên minh với Iran tham gia xung đột chống lại Israel.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cho biết đã bắt giữ các tàu vì vi phạm hàng hải và đưa chúng về bờ biển Iran, theo thông tin từ các công ty vận tải và hãng tin bán chính thức Tasnim của Iran. Đây là lần đầu tiên Iran bắt giữ tàu kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào cuối tháng 2.

Lực lượng này cũng cảnh báo rằng bất kỳ hành vi làm gián đoạn trật tự và an toàn tại eo biển sẽ bị coi là “giới hạn đỏ”, theo Tasnim.

Giá dầu Brent đã đóng cửa trên mức 100 USD/thùng lần đầu tiên trong thời gian gần đây. Việc phong tỏa kéo dài tại eo biển tiếp tục đẩy giá dầu tăng trong bối cảnh các nền kinh tế lớn đang giảm dự trữ và hạn chế tiêu thụ, khi hàng triệu thùng dầu bị rút khỏi các thị trường trọng điểm.

Trong thông báo vào thứ Ba, ông Trump cho biết Mỹ đã đồng ý theo yêu cầu của các trung gian Pakistan để “hoãn cuộc tấn công vào Iran cho đến khi các nhà lãnh đạo và đại diện của họ có thể đưa ra một đề xuất thống nhất… và các cuộc thảo luận được hoàn tất theo cách này hay cách khác.”

Ông không đưa ra bất kỳ thời hạn cụ thể nào cho đề xuất hoặc các cuộc thảo luận, theo xác nhận của thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt với báo giới.

Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian, vẫn đang cố gắng đưa các bên trở lại bàn đàm phán sau khi cả hai không tham dự cuộc họp dự kiến tại Islamabad vào thứ Ba, trước thời điểm lệnh ngừng bắn hai tuần hết hạn.

Cả Iran và liên minh Mỹ–Israel đều tiếp tục tuyên bố rằng họ đang chiếm ưu thế trong cuộc xung đột. Iran cũng đã trình diễn một số loại tên lửa đạn đạo trong một cuộc diễu hành tại Tehran vào tối thứ Ba, với hình ảnh truyền hình nhà nước cho thấy đám đông lớn vẫy cờ Iran và một biểu ngữ phía sau có hình nắm đấm siết chặt Eo biển Hormuz.

Chú thích ghi: “Vô thời hạn dưới sự kiểm soát của Iran” và “Trump không thể làm được gì”, ám chỉ khu vực eo biển mà Iran đã thực tế kiểm soát đối với các tàu không thuộc nước này và gần đây đã tấn công các tàu đi qua mà không có sự cho phép.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng cáo buộc tàu Epaminondas treo cờ Liberia và MSC Francesca treo cờ Panama đã hoạt động không có giấy phép cần thiết và gây nhiễu hệ thống định vị.

Công ty Technomar Shipping của Hy Lạp xác nhận tàu Epaminondas của họ đã bị bắt giữ. Con tàu được cho là bị bắn cách khoảng 20 hải lý về phía tây bắc Oman, gây hư hại phần cầu tàu, nhưng không có thương vong.

Tập đoàn MSC – hãng vận tải container lớn nhất thế giới – chưa đưa ra phản hồi.

Một tàu container thứ ba treo cờ Liberia cũng bị bắn trong cùng khu vực nhưng không bị hư hại và tiếp tục hành trình, theo các nguồn tin an ninh hàng hải.

Bà Karoline Leavitt, phát ngôn viên Nhà Trắng, nói trong một cuộc phỏng vấn với Fox News rằng vì các tàu không thuộc Mỹ hoặc Israel nên việc bắt giữ không vi phạm lệnh ngừng bắn. Bà gọi đây là hành động “cướp biển” và cho rằng việc sử dụng tàu nhỏ có vũ trang cho thấy hải quân Iran đã bị suy yếu và Tehran không còn kiểm soát hoàn toàn Eo biển Hormuz.

Trước chiến tranh, khoảng 130 tàu đi qua eo biển mỗi ngày, nhưng con số này đã giảm mạnh xuống chỉ còn vài tàu mỗi ngày kể từ khi xung đột bùng phát.

Quân đội Mỹ cho biết vào chiều thứ Tư rằng họ đã chỉ đạo 29 tàu quay đầu hoặc trở về cảng như một phần của lệnh phong tỏa nhằm vào Iran. Ở ngoài khu vực Vịnh, quân đội Mỹ cũng được cho là đã điều hướng các tàu tại vùng biển châu Á, theo các nguồn tin, đưa chúng rời khỏi khu vực gần Ấn Độ, Malaysia và Sri Lanka.

Vòng đàm phán hòa bình đầu tiên giữa Iran và Mỹ tại Islamabad cách đây 11 ngày không đạt được thỏa thuận nào.

Ông Trump yêu cầu Iran chấm dứt làm giàu uranium ở mức cao và không tiếp tục chương trình làm giàu để ngăn khả năng phát triển vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Iran khẳng định chương trình hạt nhân của họ hoàn toàn vì mục đích dân sự hòa bình, đồng thời yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt, bồi thường thiệt hại và công nhận quyền kiểm soát eo biển.

Iran cũng đặt điều kiện rằng các cuộc đàm phán ngừng bắn phải đi kèm với thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Lebanon. Vào thứ Tư, các cuộc không kích của Israel tại Lebanon đã khiến ít nhất năm người thiệt mạng.

Đây là ngày có số thương vong cao nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn 10 ngày được công bố vào ngày 16 tháng 4 giữa Israel và Lebanon.