Căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt khi Mỹ và Iran tạm dừng giao tranh

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cho biết hôm Chủ nhật rằng Tổng thống Donald Trump đang dành "không gian" cho các nỗ lực ngoại giao, sau khi tuần trước từng đe dọa gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

Theo New York Times, ông Trump cùng các cố vấn đã quyết định tạm hoãn kế hoạch leo thang không kích, một phần do lo ngại kho dự trữ các hệ thống phòng không như tên lửa đánh chặn Patriot đang suy giảm. Tuy nhiên, ông Waltz khẳng định trên NBC rằng quân đội Mỹ vẫn có đầy đủ năng lực và vũ khí cần thiết.

Trong một tuyên bố, Nhà Trắng nhấn mạnh ông Trump luôn ưu tiên giải pháp ngoại giao, song vẫn để ngỏ mọi lựa chọn nếu Iran tiếp tục các hoạt động mà Washington cho là khủng bố tại eo biển Hormuz hoặc nhằm vào các đồng minh của Mỹ.

Quân đội Iran cho biết đã ngừng các đòn đáp trả nhằm vào căn cứ và lực lượng Mỹ trong khu vực sau khi Washington quyết định tạm dừng không kích. Trước đó, trong hai tuần trước khi Mỹ ngừng tấn công hôm thứ Sáu, Tehran gần như tiến hành các cuộc tập kích hằng ngày nhằm vào Kuwait, Bahrain và Jordan.

Giá dầu Brent giảm hơn 6% trong phiên đầu tuần, xuống còn khoảng 91 USD/thùng, sau khi tăng 10% trong tuần trước vì giao tranh leo thang và việc ông Trump nói với Axios rằng ông đang cân nhắc một "cuộc tấn công quy mô lớn". Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ cũng giảm, trong khi chứng khoán châu Á đồng loạt tăng điểm.

Dù vậy, căng thẳng giữa các bên vẫn ở mức cao. Iran khẳng định lập trường đối với eo biển Hormuz không thay đổi, đồng nghĩa nước này nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục nhắm mục tiêu vào các tàu thương mại không được Tehran cho phép đi qua. Lưu lượng vận tải qua tuyến hàng hải chiến lược này – nơi từng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trước khi xung đột bùng phát – vẫn ở mức rất thấp.

Đài truyền hình nhà nước Iran hôm thứ Hai đưa tin Tehran đã buộc sáu tàu đi qua hành lang phía nam gần bờ biển Oman phải quay đầu. Theo nguồn tin dẫn lời một quan chức Iran, một trong số các tàu này đã gặp "sự cố".

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cũng tuyên bố: "Chúng tôi chưa bao giờ và sẽ không bao giờ để Mỹ quyết định thời điểm của cuộc chiến. Chúng tôi sẽ tự vệ bất cứ khi nào lợi ích quốc gia đòi hỏi, đồng thời chắc chắn sẽ sử dụng các công cụ ngoại giao khi thấy phù hợp."

Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa các cảng của Iran.

Việc giao tranh tạm lắng diễn ra trong bối cảnh quan chức Iran và Oman gặp nhau vào cuối tuần nhằm tìm kiếm giải pháp cho hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Tehran cho biết các cuộc thảo luận mang tính xây dựng và đã đạt được một số tiến triển, dù không công bố chi tiết, đồng thời cho biết các cuộc tham vấn vẫn đang tiếp tục.

Những tuần gần đây, Iran đã tìm cách thuyết phục Oman thiết lập cơ chế quản lý chung đối với eo biển Hormuz, qua đó có thể áp dụng phí đối với các tàu thuyền đi qua. Hiện chưa rõ hai bên còn tiếp tục thảo luận về đề xuất này hay không, song Tehran vẫn nhiều lần khẳng định mong muốn kiểm soát hoạt động hàng hải tại điểm nghẽn chiến lược này.

Trong khi đó, các cuộc đụng độ giữa lực lượng Houthi tại Yemen và Saudi Arabia trong tuần qua cũng làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận tải biển. Nhóm vũ trang Houthi, được Iran hậu thuẫn, đã tấn công các tàu hoạt động ở phía nam Biển Đỏ sau khi tuyên bố sẽ nhắm mục tiêu vào mọi tàu cập cảng Saudi Arabia.

Liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu đã đáp trả bằng các cuộc không kích nhằm vào vị trí của Houthi tại Yemen trong hai ngày thứ Sáu và thứ Bảy, khiến lực lượng này phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các thành phố cảng Yanbu và Jizan của Saudi Arabia. Chính phủ Saudi Arabia và tập đoàn dầu khí Saudi Aramco hiện chưa xác nhận các vụ tấn công mà Houthi tuyên bố đã thực hiện nhằm vào cơ sở của Aramco.

Kể từ đầu ngày thứ Bảy, cả Saudi Arabia và Houthi đều chưa công bố thêm bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào nhau.