Châu Âu chạy đua tái vũ trang giữa áp lực từ Nga và sự rút lui của Mỹ

Trước sức ép từ Nga và khả năng Mỹ giảm dần vai trò trong NATO, các nước châu Âu đang đẩy nhanh kế hoạch tái vũ trang sau nhiều thập kỷ cắt giảm năng lực quốc phòng. Liên minh châu Âu đã triển khai gói vay ưu đãi 150 tỷ EUR (171 tỷ USD) cho mua sắm quốc phòng chung và nới lỏng quy định tài khóa để các chính phủ tăng chi tiêu quân sự. Đức đang đầu tư hàng trăm tỷ USD vào sản xuất và mua sắm vũ khí, trong khi nhiều thành viên NATO đặt mục tiêu nâng chi tiêu quốc phòng lên 3.5% GDP.

Tuy nhiên, châu Âu vẫn đối mặt với nhiều điểm yếu như hệ thống phòng không thiếu đồng bộ, lực lượng lục quân thiếu nhân lực và trang bị, đồng thời phụ thuộc lớn vào Mỹ về tình báo, không quân, hậu cần và chỉ huy. Sự phân mảnh giữa 27 hệ thống quốc phòng quốc gia cũng khiến chi phí sản xuất cao và quá trình hiện đại hóa diễn ra chậm.

Các cơ quan tình báo phương Tây cảnh báo Nga có thể sớm chuyển từ chiến tranh hỗn hợp sang các hành động quân sự trực tiếp nhằm vào NATO, đúng thời điểm Mỹ cân nhắc thu hẹp hiện diện quân sự tại châu Âu. Điều này càng thúc đẩy các đồng minh tăng tốc đầu tư quốc phòng, dù quá trình xây dựng năng lực mới sẽ mất nhiều năm.

Tình báo, giám sát và trinh sát (ISR)

Một trong những điểm yếu lớn nhất của châu Âu là năng lực ISR, vốn chủ yếu dựa vào Mỹ. Washington gần đây đã thông báo cắt giảm đáng kể các khí tài trinh sát và máy bay chiến lược dành cho châu Âu trong trường hợp xảy ra khủng hoảng.

Để giảm phụ thuộc, các nước châu Âu đang tăng đầu tư vào vệ tinh, UAV và hệ thống chia sẻ tình báo. NATO dự kiến thay thế đội máy bay cảnh báo sớm AWACS của Mỹ bằng máy bay do Saab của Thụy Điển sản xuất, trong khi Đức đề xuất xây dựng liên minh chia sẻ tình báo kiểu "Five Eyes" của châu Âu.

Vũ khí tấn công tầm xa

Chiến sự tại Ukraine cho thấy vai trò ngày càng lớn của các loại vũ khí tấn công tầm xa. Tuy nhiên, châu Âu hiện thiếu cả số lượng lẫn năng lực sản xuất các hệ thống tương đương Mỹ và Nga.

Dự án European Long-Range Strike Approach (ELSA) đang phát triển tên lửa có tầm bắn khoảng 2,000 km, nhưng vẫn chưa bước vào giai đoạn mua sắm. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc và cả Ukraine nổi lên như những nguồn cung tiềm năng, dù các nước châu Âu vẫn ưu tiên phát triển năng lực sản xuất trong nước.

Phòng không

Phòng không tiếp tục là một trong những lỗ hổng lớn nhất của châu Âu. Dù nhiều quốc gia đã triển khai Patriot, Aegis Ashore hay Arrow 3, các hệ thống này vẫn chưa tạo thành một mạng lưới phòng thủ thống nhất.

NATO cho rằng liên minh cần tăng gấp bốn lần đầu tư vào phòng thủ tên lửa và phòng không. Trong khi Đức thúc đẩy Sáng kiến Lá chắn Bầu trời châu Âu (ESSI) với các hệ thống của Đức, Mỹ và Israel, Pháp vận động các nước lựa chọn hệ thống SAMP/T do Pháp và Italy phát triển. Đan Mạch cùng nhiều quốc gia khác đang nghiêng về phương án này.

Máy bay không người lái

Chiến tranh Ukraine chứng minh UAV giá rẻ có thể gây thiệt hại lớn cho các khí tài đắt tiền. Vì vậy, các nước châu Âu đang đẩy nhanh quá trình tích hợp UAV vào lực lượng vũ trang.

Nhiều chính phủ đã nới lỏng quy trình mua sắm để các doanh nghiệp công nghệ quốc phòng như Helsing hay Quantum Systems tham gia thị trường nhanh hơn. Các công ty Ukraine cũng hợp tác với châu Âu để chia sẻ thiết kế và kinh nghiệm thực chiến. Đức đã phê duyệt gói mua UAV tấn công trị giá hơn 500 triệu EUR, trong khi Anh dành 5 tỷ GBP (6.7 tỷ USD) để phát triển các hệ thống không người lái trong kế hoạch đầu tư quốc phòng mới.