NATO họp tại Ankara trong bối cảnh nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng với Tổng thống Trump

Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết cuộc họp diễn ra vào thứ Ba và thứ Tư tuần tới sẽ cho thấy châu Âu đang thực hiện các cam kết tăng chi tiêu quốc phòng nhằm răn đe Nga, với các hợp đồng vũ khí trị giá hàng chục tỷ USD dự kiến được ký kết.

Các nhà lãnh đạo cũng dự kiến cam kết tiếp tục tài trợ vũ khí cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy sẽ tham dự bữa tối do Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan chủ trì, đồng thời ông Erdogan cũng sẽ có các cuộc gặp song phương với ông Trump.

Một số quan chức châu Âu cho rằng quan hệ cá nhân giữa ông Trump với ông Erdogan và ông Rutte có thể giúp hội nghị diễn ra suôn sẻ, tuy nhiên vẫn tồn tại lo ngại do căng thẳng xuyên Đại Tây Dương chưa được giải quyết, đặc biệt liên quan đến cuộc chiến Iran và các chỉ trích thường xuyên của ông Trump đối với NATO.

Trong một bài đăng trên Truth Social hôm thứ Năm, ông Trump tiếp tục phàn nàn rằng Mỹ đang chi tiền để bảo vệ các thành viên NATO nhưng “không nhận lại lợi ích tương xứng”.

Ông Rutte cùng nhiều lãnh đạo NATO nhấn mạnh rằng liên minh này cũng mang lại lợi ích an ninh cho chính nước Mỹ, đồng thời châu Âu đang thực hiện đúng lời kêu gọi lâu dài của ông Trump về việc tăng chi tiêu quốc phòng.

Ông Rutte cho biết hội nghị lần này sẽ tập trung vào việc chuyển hóa chi tiêu quốc phòng tăng thêm thành năng lực sẵn sàng chiến đấu, đồng thời mở rộng mạnh mẽ ngành công nghiệp quốc phòng.

“NATO là và sẽ luôn là một liên minh xuyên Đại Tây Dương, nhưng chúng ta cần tái cân bằng theo hướng tốt hơn”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh châu Âu và Canada đang đảm nhận trách nhiệm lớn hơn đối với phòng thủ thông thường tại châu Âu.

Theo ông Rutte, các thành viên châu Âu và Canada đã chi thêm 90 tỷ USD cho quốc phòng trong năm 2025, nâng tổng chi tiêu lên hơn 570 tỷ USD.

Tại hội nghị The Hague năm ngoái, các nước NATO đã thống nhất mục tiêu chi 3.5% GDP cho quốc phòng cốt lõi vào năm 2035, tăng từ mức mục tiêu trước đó là 2%. Ngoài ra, họ cũng cam kết chi thêm 1.5% GDP cho các hạng mục liên quan như an ninh mạng và hạ tầng quốc phòng.

Các quan chức châu Âu kỳ vọng hội nghị lần này sẽ lặp lại thành công của hội nghị trước tại The Hague, nơi ông Trump tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với NATO và Điều 5 về phòng thủ tập thể, đồng thời đánh giá tích cực vai trò của các đồng minh.

Tuy nhiên, 12 tháng qua đã khiến liên minh chịu nhiều sức ép, khi ông Trump đe dọa kiểm soát Greenland thuộc Đan Mạch – một thành viên NATO – và phát động chiến dịch quân sự tại Iran gây tác động mạnh đến kinh tế toàn cầu mà không tham vấn đồng minh.

Mỹ cũng đã công bố kế hoạch rút bớt lực lượng tại châu Âu, cắt giảm các đơn vị được phân bổ cho kế hoạch phòng thủ NATO – bao gồm tàu sân bay, máy bay tiếp nhiên liệu, tiêm kích và UAV – đồng thời tiến hành rà soát lại hiện diện quân sự tại châu Âu trong 6 tháng.

Một nhà ngoại giao châu Âu nhận định: “Liên minh vẫn hoạt động nhưng đã bị tổn thương phần nào”.

Các quan chức châu Âu lo ngại cuộc chiến Iran có thể làm lu mờ hội nghị nếu căng thẳng leo thang trở lại hoặc nếu ông Trump chỉ trích châu Âu vì không hỗ trợ đủ cho chiến dịch quân sự của Mỹ.

Ông Trump cũng từng ám chỉ rằng Mỹ không nhất thiết phải tuân thủ cam kết hỗ trợ một đồng minh NATO bị tấn công nếu không nhận được sự hỗ trợ tương xứng từ các nước khác.

Dù vậy, NATO cho biết phần lớn các đồng minh đã cho phép Mỹ sử dụng không phận và căn cứ quân sự trong chiến dịch, dù cuộc chiến không nhận được sự ủng hộ rộng rãi tại châu Âu.

Cuộc xung đột cũng làm rạn nứt quan hệ cá nhân giữa ông Trump và một số lãnh đạo châu Âu, làm dấy lên lo ngại những căng thẳng này có thể tái xuất tại hội nghị.

Một nhà ngoại giao NATO cấp cao cho biết ông lạc quan rằng kịch bản xấu sẽ không xảy ra vì các lãnh đạo đều hiểu rõ tầm quan trọng của tình hình, đồng thời ví Tổng Thư ký Mark Rutte như “người hòa giải cuối cùng” nếu căng thẳng phát sinh.