Iran chuẩn bị quốc tang kéo dài một tuần để an táng lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei

Ông Khamenei đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel ngay trong đợt tấn công đầu tiên của cuộc chiến. Các nghi lễ tang lễ sẽ bắt đầu vào cuối tuần này tại Tehran, tiếp đó là các cuộc diễu hành quy mô lớn tại Qom và Mashhad trong tuần tới, cùng các lễ tưởng niệm tại Iraq.

Lãnh đạo buổi cầu nguyện ngày thứ Sáu ở thành phố Qom, Đại giáo chủ Mohammad Saidi, tuyên bố trên truyền thông nhà nước rằng sự tham gia đông đảo của người dân trong lễ tang vị lãnh tụ cùng các liệt sĩ khác sẽ là "một cuộc trưng cầu dân ý khác" đối với nền Cộng hòa Hồi giáo.

Nếu coi đây là một cuộc trưng cầu dân ý, chính quyền Iran dường như không muốn để kết quả phụ thuộc vào yếu tố tự phát.

Nhà chức trách kỳ vọng huy động hàng triệu người ủng hộ đổ về các thành phố lớn trên khắp đất nước, đồng thời bố trí phương tiện đi lại, chỗ ở và thực phẩm nhằm thể hiện sức mạnh của nhà nước thần quyền sau khi vượt qua cuộc chiến mà họ coi là mối đe dọa sống còn.

Cái chết của ông Khamenei và việc con trai ông, Mojtaba Khamenei, kế nhiệm trở thành Lãnh tụ Tối cao thứ ba của Iran trong bối cảnh xung đột với các đối thủ lớn nhất được xem là một bước ngoặt lịch sử trong 47 năm tồn tại của Cộng hòa Hồi giáo. Mojtaba Khamenei được cho là bị thương nặng trong cuộc không kích khiến cha mình thiệt mạng và chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi chiến sự nổ ra.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, đằng sau hình ảnh đoàn kết và trung thành mà chính quyền muốn thể hiện là sự suy giảm mạnh mẽ của lòng tin trong xã hội đối với Cộng hòa Hồi giáo.

Nhiều người Iran đã mệt mỏi vì nhiều thập kỷ chịu các lệnh trừng phạt làm suy yếu nền kinh tế, đồng thời bất bình trước các biện pháp đàn áp được thực hiện nhân danh cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 - một sự kiện mà phần lớn người dân trẻ tuổi ngày nay không còn ký ức trực tiếp.

Trong các cuộc biểu tình bùng phát vào tháng 12 và tháng 1 do lạm phát tăng cao, nhiều người đã hô vang khẩu hiệu đòi cái chết của ông Khamenei. Chính quyền chỉ kiểm soát được tình hình sau khi sử dụng vũ lực khiến hàng nghìn người biểu tình bị bắn.

Khi thông tin về cái chết của ông Khamenei bắt đầu lan truyền trong những ngày đầu của cuộc chiến, nhiều cư dân Tehran cho biết họ nghe thấy tiếng reo hò phát ra từ các căn hộ tại một số khu vực của thủ đô.

Hiện nay, Tehran chìm trong bầu không khí căng thẳng và yên ắng, trái ngược hoàn toàn với lễ tang đầy cảm xúc của Ayatollah Ruhollah Khomeini - người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Khi đó, hàng triệu người đã bật khóc và đổ ra đường tiễn đưa ông Khomeini. Đám đông chen lấn dữ dội đến mức một số người trèo lên xe cứu thương chở linh cữu, khiến lực lượng Vệ binh Cách mạng phải rất vất vả để kiểm soát.

Samira, 35 tuổi, có chồng là chủ một nhà hàng tại Tehran, cho biết gia đình cô sẽ không tham gia bất kỳ hoạt động tang lễ nào và dự định rời thủ đô trong suốt tuần.

"Cuộc sống gần như ngừng lại và lực lượng Basij có mặt ở khắp nơi," cô nói, nhắc đến lực lượng dân quân tình nguyện trực thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.

Các cuộc diễu hành quy mô lớn sẽ diễn ra tại nhiều thành phố

Trong hệ thống chính trị thần quyền của Iran, ông Khamenei không chỉ là nguyên thủ quốc gia và lãnh đạo cuộc cách mạng Hồi giáo mà còn được xem là đại diện của Imam thứ 12 của Hồi giáo Shiite trên trần thế.

Việc ông thiệt mạng trong một cuộc tấn công của đối phương càng làm nổi bật truyền thống tử vì đạo và tưởng niệm lâu đời của người Shiite, vốn thường được thể hiện qua các đoàn người mặc đồ đen vừa diễu hành vừa đấm ngực hoặc tự đánh vào lưng trong các dịp lễ tôn giáo.

Biểu tượng này hiện diện rõ trên khắp Iran khi cờ tang màu đen được treo dọc các tuyến phố và các buổi lễ tưởng niệm ông Khamenei đều gắn với câu chuyện tử vì đạo của Imam Hussein - nhân vật được người Shiite đặc biệt tôn kính.

Ngày thứ Năm, công nhân tại Tehran tiếp tục dựng các áp phích mới thể hiện sự ủng hộ đối với Lãnh tụ Tối cao mới Mojtaba Khamenei, phía sau là hình ảnh của cố lãnh tụ Ali Khamenei cùng biểu tượng nắm đấm cách mạng.

Đối với những người ủng hộ Cộng hòa Hồi giáo, khái niệm tử vì đạo không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng.

Mohsen, 24 tuổi, thành viên lực lượng Basij tại Tehran, cho biết đây là những ngày đau buồn nhất trong cuộc đời mình.

"Tôi không còn nhớ thời điểm Imam Khomeini qua đời, nhưng cha tôi kể rằng cả đất nước khi đó chìm trong đau thương. Hôm nay cũng vậy, đặc biệt khi lãnh tụ của chúng tôi đã hy sinh," anh nói.

Trong ngày thứ Sáu, nhiều quan chức Iran cùng các đoàn đại biểu nước ngoài, trong đó có Nga và Trung Quốc, sẽ tham dự các lễ viếng.

Ngày thứ Bảy, linh cữu của ông Khamenei sẽ được đưa tới một nhà thờ Hồi giáo ở Tehran, mở đầu hành trình quốc tang trên toàn quốc. Linh cữu của con gái, con rể, cháu gái của ông cùng phu nhân của Lãnh tụ Tối cao mới Mojtaba Khamenei - tất cả đều thiệt mạng trong cùng cuộc không kích - cũng sẽ được đưa đi cùng.

Các khách sạn giảm 50% giá phòng, trong khi trường học, nhà thờ Hồi giáo và các nhà thi đấu thể thao được chuẩn bị làm nơi lưu trú cho người đến viếng. Mạng lưới xe buýt và đường sắt cũng được điều chỉnh để phục vụ các hoạt động tang lễ.

Sau cuộc diễu hành quy mô lớn dự kiến diễn ra tại trung tâm Tehran vào thứ Hai, linh cữu sẽ được đưa tới thành phố Qom - trung tâm đào tạo giáo sĩ Shiite của Iran - để tổ chức các nghi lễ vào thứ Ba.

Đến thứ Tư, các lễ tưởng niệm sẽ tiếp tục được tổ chức tại hai thành phố linh thiêng Najaf và Karbala của Iraq với sự tham dự của nhiều đại diện thuộc mạng lưới các lực lượng Shiite đồng minh của Iran trong khu vực.

Ngày thứ Năm, sau một cuộc diễu hành cuối cùng, ông Khamenei sẽ được an táng tại thành phố Mashhad, gần lăng Imam Reza - một trong những địa điểm tôn giáo linh thiêng nhất đối với người Shiite Iran.

Các biện pháp an ninh sẽ được siết chặt trong suốt thời gian diễn ra quốc tang. Không phận tạm thời bị hạn chế tại Tehran và nhiều thành phố khác, trong khi chính quyền cảnh báo sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ hoặc Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công.

"Chúng tôi đang thể hiện sức mạnh của mình với nước Mỹ và các đối thủ theo cách của riêng mình," ông Hossein Kheiri, 63 tuổi, cựu binh chiến tranh Iran - Iraq, nói khi đứng dưới một tấm áp phích của cố lãnh tụ Ali Khamenei tại Tehran.