Hà Nội đặt cược tương lai vào trục sông Hồng để cạnh tranh với các đô thị hàng đầu thế giới

Trên nhiều ngôi nhà dọc các con ngõ nhỏ phía sau đê sông Hồng xuất hiện những băng rôn màu đỏ. Một số kêu gọi bảo tồn ngôi làng, số khác đề nghị chính quyền lắng nghe ý kiến của người dân. Ngôn từ được sử dụng khá thận trọng, phản ánh việc công khai bày tỏ quan điểm phản đối là điều hiếm gặp trong hệ thống chính trị một đảng của Việt Nam.

"Tôi rất lo lắng và chưa biết điều gì sẽ xảy ra. Chúng tôi không biết sẽ phải chuyển đến nơi khác hay vẫn được ở gần khu vực này," bà Anh, một tiểu thương ngoài 50 tuổi tại Thụy Lĩnh, cho biết. Bà chỉ đồng ý nêu tên vì đây là vấn đề nhạy cảm.

Những cộng đồng dân cư sinh sống dọc sông Hồng hiện nằm ở trung tâm kế hoạch phát triển mới của Hà Nội. Thành phố dự kiến cải tạo hơn 11,000 ha đất ven sông thành một hành lang đô thị quy mô lớn với công viên, không gian văn hóa và các khu nhà ở hiện đại. Mục tiêu là xây dựng khu vực ven sông có diện mạo tương tự những thành phố như Singapore, Thượng Hải hay Seoul.

Ông Tô Văn Trường, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, cho rằng về lâu dài, trục sông Hồng có thể trở thành biểu tượng mới của Hà Nội, giống như sông Seine đối với Paris hay sông Thames đối với London.

Đây là một trong những hạng mục quan trọng của kế hoạch phát triển kéo dài 100 năm, với tổng quy mô khoảng 2.5 nghìn tỷ USD, nhằm đưa Hà Nội trở thành một thủ đô có sức cạnh tranh toàn cầu. Thành phố, có tên gọi mang ý nghĩa "nằm giữa các dòng sông", cũng cần chuẩn bị hạ tầng cho dân số dự kiến tăng gần gấp đôi, lên khoảng 16 triệu người trong 20 năm tới.

Trong 5 năm tới, Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế trung bình 11% mỗi năm. Thành phố cũng có thể tham khảo kinh nghiệm từ nhiều đô thị châu Á đã cố gắng cân bằng giữa hiện đại hóa và bảo tồn di sản, như Manila đang cải tạo dòng sông chính của mình.

Trung tâm của kế hoạch là đại lộ dài khoảng 80 km nhằm kết nối Hà Nội với sông Hồng, dòng sông đã hình thành nên thành phố nhưng nhiều năm qua chưa được khai thác tương xứng trong quá trình phát triển đô thị.

Ông Michael Piro, đồng Tổng giám đốc Indochina Capital, cho rằng đây không đơn thuần là một dự án hạ tầng. Theo ông, dự án sẽ thay đổi cách phát triển của Hà Nội, từ một thành phố bị giới hạn bởi dòng sông thành một đô thị phát triển lấy dòng sông làm trung tâm.

Sông Hồng bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), chảy khoảng 1.149 km qua miền Bắc Việt Nam, đi qua Hà Nội trước khi đổ ra Vịnh Bắc Bộ.

Ông Michael Waibel, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Hildesheim (Đức), nhận định sông Hồng hiện vẫn chưa được khai thác và phát triển đúng tiềm năng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất sẽ là giải quyết vấn đề tái định cư cho cộng đồng dân cư đang sinh sống dọc hai bên bờ sông.

Ước tính khoảng 200.000 người sẽ phải di dời để nhường chỗ cho dự án có tổng vốn gần 737.000 tỷ đồng (khoảng 28 tỷ USD), dự kiến hoàn thành vào năm 2038.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết thành phố sẽ ưu tiên xây dựng nhà ở mới, hạ tầng, dịch vụ và tạo sinh kế trước khi tiến hành di dời người dân.

Hệ thống chính trị tập trung của Việt Nam giúp chính quyền có khả năng triển khai các dự án quy mô lớn nhanh hơn nhiều quốc gia khác. Tuy nhiên, dự án vẫn có thể gặp khó khăn về nguồn vốn, giải phóng mặt bằng và các vấn đề môi trường.

Ông Chúc, một người dân Thụy Lĩnh ngoài 40 tuổi, cho biết theo quy định hiện hành, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước quản lý. Vì vậy, nếu Nhà nước quyết định thu hồi đất thì người dân phải chấp hành. Điều người dân mong muốn nhất là được đền bù thỏa đáng. Gia đình ông đã sinh sống tại khu vực này khoảng 10 thế hệ.

Những quyết định được đưa ra hiện nay sẽ ảnh hưởng lâu dài đến diện mạo của Hà Nội, thành phố nổi tiếng với các khu phố cổ và giá trị lịch sử đặc trưng. Chính quyền cam kết bảo tồn các di tích văn hóa quan trọng. Tuy nhiên, nhiều người dân lo ngại việc đưa các di sản này vào các khu du lịch và giải trí mới sẽ làm mất đi bản sắc vốn có.Thụy Lĩnh nổi tiếng với lễ hội vật cầu có lịch sử khoảng 1.000 năm. Làng gốm Bát Tràng, với truyền thống sản xuất gốm hơn 700 năm, cũng nằm trong khu vực chịu tác động của dự án.

Hiện người dân Hà Nội đang phải chịu ảnh hưởng từ hàng loạt công trình xây dựng lớn, khiến bụi và khí thải gia tăng tại một trong những thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Tuy nhiên, kỳ vọng của chính quyền là sau khi hoàn thành, dự án sẽ giúp Hà Nội trở thành thành phố xanh hơn và đáng sống hơn.

Ông Michael Waibel cho rằng việc phát triển công viên, không gian xanh và các khu vui chơi ven sông sẽ mang lại lợi ích lớn cho thành phố. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng các tòa nhà cao tầng không nên cản trở các hành lang thông gió tự nhiên của Hà Nội.

Dự án cũng được kỳ vọng góp phần giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông kéo dài. Hiện Hà Nội mới có hai tuyến metro và mạng lưới xe buýt vẫn còn hạn chế, trong khi xe máy và ô tô cá nhân vẫn là phương tiện chủ yếu. Thành phố đã khởi động thêm năm tuyến metro mới nhưng sớm nhất cũng phải đến năm 2030 mới có thể đưa vào khai thác.

Ông Tony Chan, phụ trách quy hoạch và thiết kế đô thị Đông Nam Á của Arup, cho rằng đây là thời điểm phù hợp để triển khai dự án vì các nhà đầu tư đang ngày càng quan tâm đến Việt Nam. Theo ông, giao thông cần được quy hoạch đồng bộ, đặc biệt là kết nối từ các khu dân cư đến các ga metro.

Tuy nhiên, nhiều khu vực dự kiến tái phát triển vốn là vùng trũng thoát lũ, làm dấy lên lo ngại về khả năng chống ngập của Hà Nội, nhất là khi biến đổi khí hậu khiến miền Bắc thường xuyên đối mặt với các cơn bão và mưa lớn hơn. Năm 2025, mưa lớn đã khiến nhiều khu vực của Hà Nội ngập trong nhiều tuần.

Ông Tô Văn Trường cho rằng quy hoạch phải dựa trên các kịch bản lũ cực đoan do biến đổi khí hậu và bảo đảm an toàn lâu dài cho toàn bộ hệ thống đê điều.

Sau khi hoàn thành toàn bộ quá trình xây dựng và giải phóng mặt bằng, Chính phủ Việt Nam kỳ vọng Hà Nội sẽ có diện mạo mới, tương xứng với vị thế của một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Á.

Với những người dân đã gắn bó nhiều thế hệ như ông Chúc, điều họ mong muốn là được tiếp tục sinh sống tại nơi mình đã gây dựng.

"Người dân mong được tái định cư ngay tại Thụy Lĩnh. Chúng tôi cũng cần được hưởng thành quả từ công sức của nhiều thế hệ gia đình đã xây dựng và phát triển vùng đất này," ông nói.