Rubio kết thúc chuyến công du Vùng Vịnh, trấn an đồng minh về thỏa thuận hòa bình với Iran

Phát biểu tại cuộc họp các ngoại trưởng Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) ở Bahrain, nơi đặt Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, ông Rubio cho biết Washington hướng tới một nền hòa bình lâu dài với Iran nhưng sẽ không đánh đổi an ninh của các đồng minh tại khu vực giàu dầu mỏ. Nhiều nước Vùng Vịnh cho rằng thỏa thuận hiện nay còn quá mềm mỏng đối với Tehran, sau khi chính họ trở thành mục tiêu tấn công của Iran trong thời gian xung đột.

Trong cuộc chiến vừa qua, Iran đối đầu với Mỹ và Israel, đồng thời kiểm soát thực tế hoạt động lưu thông tại eo biển Hormuz, khiến dòng chảy dầu mỏ bị gián đoạn nghiêm trọng và gây biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Ông Rubio cho biết các đồng minh Vùng Vịnh đã bày tỏ nhiều quan ngại nghiêm trọng và mong muốn được cập nhật đầy đủ về từng bước triển khai thỏa thuận hòa bình, trong đó có các điều khoản liên quan đến eo biển Hormuz.

Trong tuyên bố chung công bố cùng ngày, Mỹ và sáu quốc gia thành viên GCC nhấn mạnh rằng một nền hòa bình bền vững cần giải quyết các vấn đề liên quan đến tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và sự hỗ trợ của Iran đối với các lực lượng ủy nhiệm. Hai bên cũng tái khẳng định ủng hộ quyền tự do hàng hải hoàn toàn, không điều kiện và không bị hạn chế tại eo biển Hormuz, đồng thời phản đối mọi hình thức thu phí hoặc tìm cách kiểm soát tuyến hàng hải này.

Ông Rubio cảnh báo nếu Iran đe dọa hoặc cản trở tàu thuyền qua eo biển Hormuz thì Mỹ sẽ phải có phản ứng. Ông cũng nhấn mạnh với các ngoại trưởng GCC rằng không quốc gia nào có quyền thu phí đối với các tuyến hàng hải quốc tế và việc thu phí vận tải sẽ không nằm trong bất kỳ thỏa thuận nào.

Ngoại trưởng Bahrain Abdullatif bin Rashid Al Zayani, người chủ trì cuộc họp, hoan nghênh việc Oman công bố hành lang an toàn cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Oman cũng khẳng định các cơ chế vận hành trong tương lai sẽ không bao gồm việc thu phí quá cảnh.

Ông Rubio cho biết ông không thảo luận về đề xuất thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD dành cho Iran, một nội dung nằm trong đề xuất hòa bình. Các quốc gia Vùng Vịnh lo ngại nguồn tiền này có thể giúp Tehran khôi phục năng lực quân sự.

Chuyến công du kéo dài ba ngày của ông Rubio là hoạt động ngoại giao cấp cao đầu tiên của Mỹ kể từ khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận khung vào tuần trước nhằm chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ ngày 28/2 bằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.

Trong các điểm dừng chân trước đó tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Kuwait, ông Rubio nhiều lần khẳng định thỏa thuận được đề xuất không mang lại lợi thế quá lớn cho Iran, quốc gia đã tấn công một số nước Vùng Vịnh trong thời gian chiến sự.

"Chúng tôi sẽ không làm bất cứ điều gì gây tổn hại đến an ninh của các đồng minh lâu năm trong khu vực," ông Rubio nói với các phóng viên tại Kuwait.

Hôm thứ Ba, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Iran đã đồng ý cho phép thanh sát chương trình hạt nhân vô thời hạn, nhưng Tehran bác bỏ và khẳng định chưa từng đưa ra cam kết như vậy.

Sau vòng đàm phán đầu tiên tại Thụy Sĩ kết thúc hôm thứ Hai, hai bên cũng tiếp tục đưa ra những thông tin trái ngược về các ưu đãi tài chính dành cho Iran, quyền kiểm soát eo biển Hormuz và cuộc xung đột giữa Israel với Hezbollah tại Lebanon.

Sáu quốc gia thành viên GCC gồm Saudi Arabia, Qatar, Oman, UAE, Bahrain và Kuwait đều là đồng minh chiến lược của Mỹ. Các nước này đã hỗ trợ Washington ở nhiều mức độ trong thời gian xung đột và cũng đều hứng chịu các cuộc tấn công từ Iran.

Đây là lực lượng nòng cốt trong cấu trúc an ninh của Mỹ tại Trung Đông. Vì vậy, nếu các quốc gia này thay đổi cách tiếp cận trong quan hệ an ninh với Washington, chiến lược quân sự của Mỹ tại khu vực sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể.

Dự thảo thỏa thuận Mỹ - Iran hiện không đề cập đến việc hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, đồng thời bao gồm đề xuất thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD và một số điều khoản có thể mở rộng ảnh hưởng của Tehran cũng như vai trò của nước này đối với các tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược.

Một số đồng minh của Mỹ tại Vùng Vịnh cũng lo ngại thỏa thuận tạm thời có thể mở đường cho quá trình bình thường hóa quan hệ giữa Washington và Tehran, quốc gia theo Hồi giáo dòng Shiite mà phần lớn các nước GCC theo Hồi giáo dòng Sunni coi là đối thủ chiến lược.

Trong tuyên bố chung, Mỹ và GCC cũng nhấn mạnh cần tiếp tục các cuộc đàm phán về Lebanon độc lập với các cuộc xung đột khác, đồng thời kêu gọi các lực lượng vũ trang ngoài nhà nước giải giáp. Hai bên cũng tái khẳng định ủng hộ các nỗ lực hỗ trợ Syria, chấm dứt xung đột tại Gaza và tôn trọng chủ quyền lãnh thổ của Kuwait.