Iran tăng cường thương mại đường sắt với Trung Quốc để đối phó áp lực phong tỏa biển của Mỹ

Lưu lượng tàu hàng từ Tây An (Trung Quốc) đến Tehran đã tăng rõ rệt, từ khoảng 1 chuyến mỗi tuần trước xung đột lên 1 chuyến mỗi 3–4 ngày kể từ khi phong tỏa bắt đầu ngày 13/4, theo các nguồn tin liên quan đến hoạt động vận tải.

Chi phí vận chuyển cũng tăng mạnh. Giá một container tiêu chuẩn 40 feet trên tuyến này đã lên khoảng 7,000 USD trong tuần này, cao hơn khoảng 40% so với mức thông thường, theo các nguồn tin giấu tên do không được phép phát ngôn.

Tuyến đường sắt đi qua Kazakhstan và Turkmenistan chỉ có thể thay thế một phần nhỏ so với năng lực thương mại đường biển trước đây.

Chiến dịch phong tỏa đường biển bắt đầu khoảng ba tuần trước đang làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu dầu của Iran và nhập khẩu lương thực thiết yếu. Đồng thời, nền kinh tế Iran đã bắt đầu chịu áp lực rõ rệt khi đồng rial mất giá mạnh.

Việc chuyển sang đường sắt cũng khiến Iran phụ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc, quốc gia hiện là khách hàng lớn nhất của dầu Iran, theo dữ liệu thị trường.

Hiện tại, thương mại chủ yếu là một chiều. Các container từ Trung Quốc sang Iran chủ yếu gồm hàng công nghiệp và tiêu dùng như phụ tùng ô tô, máy phát điện và thiết bị điện tử. Một số quan chức Iran cho biết đang xem xét mở rộng chiều ngược lại để xuất khẩu hóa dầu và nhiên liệu qua đường sắt trong tương lai.

Một giám đốc điều hành logistics tại Thổ Nhĩ Kỳ cho biết các chuyến tàu hiện gần như được đặt kín trong tháng 5, trong khi trước đây có thời điểm bị gián đoạn nhiều tuần. Công suất tuyến cũng đang được lên kế hoạch mở rộng trong tháng 6, với mỗi chuyến tàu có thể chở khoảng 50 container 40 feet, dù vẫn thấp hơn nhiều so với vận tải đường biển.

Đường sắt quốc gia Iran chưa đưa ra phản hồi về các diễn biến này.

Về quan hệ Trung Quốc–Iran, Bắc Kinh vẫn duy trì lập trường kêu gọi giảm căng thẳng và tiếp tục thúc đẩy ngoại giao trong khu vực. Trung Quốc cũng đang chuẩn bị cho các cuộc gặp cấp cao với Mỹ trong thời gian tới, trong bối cảnh cần cân bằng lợi ích tại Trung Đông, nơi nước này đã đầu tư khoảng 270 tỷ USD trong hai thập kỷ qua.

Trung Quốc gần đây đã tiếp đón Ngoại trưởng Iran và kêu gọi mở lại Eo biển Hormuz càng sớm càng tốt. Đồng thời, các kênh ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc cũng ghi nhận tín hiệu hợp tác gián tiếp liên quan đến xung đột.

Iran tiếp tục thúc đẩy chiến lược mở rộng hành lang vận tải nhằm giảm phụ thuộc vào đường biển. Trước đó, nước này đã bắt đầu xuất khẩu dầu diesel sang Afghanistan bằng đường sắt qua tuyến Khaf–Herat. Trung Quốc và các nước khu vực cũng đang phát triển thêm các tuyến đường sắt kết nối Trung Á và Afghanistan.

Một số nguồn tin cho biết Iran có thể chuyển tối đa 40% thương mại hàng hải sang đường bộ nếu cần thiết. Nhu cầu vận tải đường bộ từ Thổ Nhĩ Kỳ cũng tăng lên, chủ yếu là hàng thực phẩm và dầu thực vật.

Trong bối cảnh cảng biển bị gián đoạn, các tuyến vận tải thay thế được xem là yếu tố quan trọng để duy trì hoạt động kinh tế và hạn chế thiếu hụt nguồn cung trong nước. Áp lực lạm phát tiếp tục gia tăng khi đồng rial liên tục mất giá, từng gây ra biểu tình trong thời gian trước.

Chính quyền Iran cũng đã cảnh báo về tình trạng đầu cơ và tích trữ hàng hóa, đồng thời cam kết sẽ xử lý nghiêm các hành vi gây mất ổn định thị trường.