Kế hoạch thuế quan mới của Trump có thể gây bất ổn thương mại và đẩy giá lương thực

Ba thị trường Mexico, Canada và Trung Quốc hiện chiếm 50% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Hoa Kỳ, trong đó mức độ phụ thuộc vào nguồn cung rau quả từ hai nước láng giềng ngày càng gia tăng. Việc áp dụng thuế quan mới, cùng với khả năng đối mặt các biện pháp trả đũa, sẽ tác động kép: hạn chế hoạt động xuất khẩu đồng thời đẩy chi phí đầu vào về năng lượng và phân bón cho nông dân lên cao. Những yếu tố này sẽ tạo áp lực tăng giá đáng kể tại các chuỗi bán lẻ thực phẩm.

Mặc dù đã có thỏa thuận tạm hoãn một tháng vào hôm thứ Hai, kế hoạch áp thuế 25% với Canada và Mexico, cùng mức thuế 10% đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn được duy trì. Diễn biến giá cả hàng hóa sẽ phụ thuộc chủ yếu vào việc các biện pháp này có được thực thi hay không, cũng như phản ứng cụ thể từ các đối tác thương mại.

"Các biện pháp thuế quan này sẽ chỉ làm trầm trọng thêm gánh nặng chi phí sinh hoạt cho các gia đình Mỹ, đồng thời tạo rào cản cho hoạt động kinh doanh của nông dân và chủ trang trại," Thượng nghị sĩ Amy Klobuchar của Minnesota, thành viên Đảng Dân chủ trong Ủy ban Nông nghiệp Thượng viện nhấn mạnh. "Thay vì những khoản hỗ trợ bắt buộc từ một cuộc chiến thương mại mới của Trump, ngành nông nghiệp cần một sân chơi thực sự công bằng."

Rau quả tươi

Theo số liệu thống kê từ Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), Mexico và Canada hiện đang chiếm lĩnh thị trường nhập khẩu rau quả tươi của Mỹ với thị phần áp đảo: gần 90% giá trị rau tươi và hơn 50% khối lượng trái cây nhập khẩu trong năm 2023.

Mexico đang giữ vị thế đầu tàu trong nhập khẩu nông sản của Hoa Kỳ, với danh mục đa dạng từ cà chua, các loại dâu tươi đến nhiều loại rau khác. Đặc biệt, quốc gia này gần như độc quyền nguồn cung bơ, chiếm hơn 90% lượng tiêu thụ của thị trường Mỹ. Trong khi đó, Canada duy trì vị thế chủ đạo trong phân khúc táo, nấm và khoai tây.

Ngô và Thịt lợn

Mexico, với tư cách là thị trường nhập khẩu ngô và thịt lợn lớn nhất của Hoa Kỳ, có thể tạo ra tác động đáng kể đến mặt hàng nông sản chủ lực này cũng như hoạt động kinh doanh của các tập đoàn thịt hàng đầu như Tyson Foods và Smithfield Foods thông qua các biện pháp đối phó.

"Chúng tôi đã có những phương án đối phó," CEO của Tyson, Donnie King khẳng định trong cuộc họp báo hôm thứ Hai. "Chúng tôi sẽ khai thác thế mạnh về mạng lưới và chuyên môn toàn cầu để tối ưu hóa thị trường cho danh mục sản phẩm."

Tuy nhiên, Mexico sẽ gặp thách thức trong việc đa dạng hóa nguồn cung ngô, khi quốc gia Mỹ Latinh này đã nhập khẩu khối lượng lớn lên tới 19 triệu tấn trong năm vừa qua. Đồng thời, cả Mexico và Canada đều là những thị trường xuất khẩu chiến lược các sản phẩm từ sữa của Hoa Kỳ.

Đậu nành và Dầu cải

Thị trường đậu nành, vốn là tâm điểm trong cuộc chiến thương mại trước đây với Trung Quốc, đã chứng kiến sự sụt giảm 79% về khối lượng nhập khẩu từ Mỹ trong hai năm đầu nhiệm kỳ Trump. Viễn cảnh tương tự có thể tái diễn, gây tổn thất cho cộng đồng nông dân.

Chính sách thuế quan mới cũng sẽ gia tăng chi phí nguyên liệu đầu vào cho các nhà sản xuất nhiên liệu sinh học, thực phẩm và hàng tiêu dùng của Mỹ, đặc biệt là các sản phẩm từ cây có dầu - thành phần thiết yếu trong nhiều ngành từ mỹ phẩm, thực phẩm đến nhiên liệu tái tạo và hàng không. Theo USDA, Hoa Kỳ hiện chiếm hơn 90% thị phần xuất khẩu dầu cải của Canada trong năm 2023.

Phân bón

Ngành nông nghiệp Mỹ có sự phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung kali từ Canada, với tỷ lệ nhập khẩu chiếm khoảng 85% nhu cầu. Viện Phân bón cùng Thượng nghị sĩ Chuck Grassley, đại diện Đảng Cộng hòa bang Iowa, đã đệ trình kiến nghị lên Tổng thống Trump về việc miễn trừ thuế quan cho mặt hàng này.

CEO Viện Phân bón Corey Rosenbusch nhấn mạnh tầm quan trọng của chính sách miễn thuế, đặc biệt trước thềm mùa vụ gieo trồng ngũ cốc xuân - yếu tố then chốt trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.

Alexis Maxwell, chuyên gia phân tích tại Bloomberg Intelligence, cảnh báo: "Gánh nặng thuế quan sẽ được chuyển dịch đến người tiêu dùng cuối cùng." Theo dự báo, nông dân Mỹ có thể phải đối mặt với mức tăng chi phí từ 60 đến 80 USD trên mỗi tấn ngắn phân bón kali và amoniac trong năm nay.

Gỗ xẻ

Nguồn cung gỗ mềm và thạch cao nhập khẩu của Hoa Kỳ, nguyên liệu chính trong sản xuất tấm thạch cao, có tỷ lệ phụ thuộc lên đến 70% từ Canada và Mexico. Carl Harris, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng Nhà ở Quốc gia tại Washington, cảnh báo rằng "chi phí thuế quan cuối cùng sẽ được phản ánh vào giá nhà ở thông qua giá vật liệu tăng cao."

Canada, với vai trò nhà cung cấp gỗ xẻ nước ngoài hàng đầu, chiếm 30% nguồn cung cho thị trường Mỹ. Dustin Jalbert, chuyên gia tại Fastmarkets, dự báo thuế quan mới sẽ được áp dụng cộng gộp với mức thuế hiện hành 14.5% đã được điều chỉnh tăng vào mùa hè năm ngoái.