Kinh tế Trung Quốc chững lại: Thách thức từ dư thừa công suất và nhu cầu yếu

Các nhà hoạch định kinh tế Trung Quốc đang đứng trước một ngã rẽ khó khăn. Tăng trưởng dự kiến sẽ chậm lại trong quý III khi chiến dịch chống dư thừa công suất do Chủ tịch Tập Cận Bình khởi xướng bắt đầu để lại những tác động rõ rệt. Trong khi đó, nhiều nỗ lực nhằm nâng giá bất động sản vẫn chưa mang lại kết quả. Việc tiếp tục hạ lãi suất để hỗ trợ thị trường chứng khoán, vốn đang phục hồi, có thể thực hiện được, nhưng để ngăn chặn nguy cơ giảm phát thì cần phải tạo ra nhu cầu bền vững – điều dường như khó đạt được trong ngắn hạn.

Nền kinh tế Trung Quốc đã vượt qua nửa đầu năm 2025 khá ổn, với mức tăng trưởng GDP đạt 5.3%. Tuy nhiên, từ đó đến nay, nhiều chỉ số kinh tế quan trọng lại cho thấy tín hiệu tiêu cực. Đáng chú ý, đầu tư tài sản cố định trong tháng 7 giảm 5.2% so với cùng kỳ – mức giảm lớn nhất trong hơn 20 năm, nếu không tính giai đoạn đại dịch. Các chuyên gia của Morgan Stanley hiện dự báo tăng trưởng GDP quý III có thể giảm xuống 4.5%.

Ông Tập đang nỗ lực loại bỏ cạnh tranh quá mức và tình trạng dư thừa công suất, đồng thời tìm cách xoa dịu căng thẳng với các đối tác thương mại. Câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải là một sự điều chỉnh cơ cấu trong chính sách công nghiệp, tương tự như chiến dịch giảm nợ quy mô lớn trong lĩnh vực bất động sản – vốn đã kéo nền kinh tế vào tình trạng suy thoái kéo dài từ năm 2020 đến nay.

Từ năm ngoái, Bắc Kinh đã tung ra nhiều gói chính sách kích thích để thúc đẩy giá bất động sản và thị trường chứng khoán, với kỳ vọng tạo hiệu ứng tài sản, qua đó khôi phục niềm tin và tiêu dùng. Thế nhưng, kết quả chỉ đạt được một nửa: chứng khoán phục hồi khá mạnh – chỉ số Shanghai Composite tăng gần 30% trong vòng 12 tháng – nhưng thị trường bất động sản vẫn tiếp tục đi xuống.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc hiện vẫn còn dư địa để cắt giảm lãi suất. Trong báo cáo quý công bố tuần trước, ngân hàng trung ương khẳng định sẽ tiếp tục thúc đẩy “tăng trưởng giá hợp lý” thông qua các công cụ chính sách tiền tệ cấu trúc. Việc hạ lãi suất có thể buộc người gửi tiết kiệm phải tìm kiếm lợi suất cao hơn, qua đó chuyển hướng dòng tiền sang thị trường chứng khoán.

Dẫu vậy, các chỉ số tiêu dùng lại không mấy khả quan. Doanh số bán lẻ trong tháng 7 chỉ tăng 3.7% – mức thấp nhất kể từ tháng 12/2024 – sau khi động lực từ chương trình đổi hàng hóa dần suy yếu. Giá tiêu dùng gần như đi ngang, trong khi giá xuất xưởng đã giảm liên tục suốt 34 tháng. Đáng lo hơn, nhu cầu tín dụng sụt giảm mạnh: các ngân hàng ghi nhận mức cho vay mới ròng âm trong tháng 7, lần đầu tiên trong 20 năm.

Rõ ràng, tạo ra nhu cầu tiêu dùng bền vững mới là giải pháp căn cơ để hấp thụ công suất dư thừa và khôi phục tăng trưởng. Có lẽ đây sẽ là ưu tiên hàng đầu của giới hoạch định chính sách khi họ xây dựng kế hoạch kinh tế cho giai đoạn mới, bắt đầu từ năm tới. Nhưng với tình trạng hiện tại, khoảng thời gian chờ đợi đó có lẽ là quá dài đối với một nền kinh tế đang chững lại.