Những nút thắt chính cản trở thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran

Eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Oman, là tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Sau khi chiến sự bùng phát hồi cuối tháng 2, Iran siết chặt hoạt động hàng hải tại khu vực này, khiến giá năng lượng tăng mạnh và làm gia tăng áp lực lạm phát trên toàn thế giới. Tehran tiếp tục cho phép xuất khẩu dầu của mình nhưng hạn chế nhiều tàu thương mại khác đi qua.

Đáp lại, Mỹ áp đặt phong tỏa đối với các tàu có liên quan đến các cảng của Iran nhằm gây áp lực kinh tế lên Tehran.

Iran tuyên bố sẽ không mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải này cho đến khi Mỹ chấm dứt phong tỏa, trong khi Washington khẳng định các biện pháp hạn chế sẽ chỉ được dỡ bỏ sau khi một thỏa thuận hòa bình được ký kết.

Chương trình hạt nhân Iran

Một trong những bất đồng lớn nhất là tương lai chương trình hạt nhân của Iran.

Mỹ muốn Tehran chấm dứt các hoạt động làm giàu uranium nhằm ngăn nguy cơ phát triển vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích dân sự và có quyền tiếp tục làm giàu uranium.

Washington cũng yêu cầu Iran bàn giao lượng uranium đã làm giàu hiện có. Theo dữ liệu gần nhất của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran sở hữu khoảng 441 kg uranium làm giàu ở mức 60%, tiến gần ngưỡng có thể sử dụng cho mục đích quân sự nếu được tinh chế thêm.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo Iran phản đối việc chuyển lượng uranium này ra nước ngoài, khiến tiến trình đàm phán tiếp tục bế tắc.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng tuyên bố cuộc chiến với Iran chưa thể kết thúc nếu lượng uranium này chưa được loại bỏ và năng lực làm giàu uranium của Tehran chưa bị phá bỏ hoàn toàn.

Xung đột tại Lebanon

Iran yêu cầu bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải bao gồm việc chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon.

Mỹ đã cố gắng thúc đẩy một lệnh ngừng bắn riêng giữa Israel và Lebanon, nhưng các nỗ lực ngoại giao đến nay chưa đạt kết quả rõ rệt.

Washington gần đây thông báo Israel và Lebanon đã đồng ý ngừng bắn với điều kiện Hezbollah ngừng tấn công và rút khỏi các khu vực gần biên giới Israel. Tuy nhiên, Hezbollah bác bỏ các điều kiện này và giao tranh vẫn tiếp diễn.

Israel muốn Hezbollah giải giáp hoàn toàn tại miền nam Lebanon, trong khi lực lượng này nhiều lần từ chối từ bỏ năng lực quân sự.

Trừng phạt và ảnh hưởng khu vực

Ngoài các vấn đề an ninh, Iran cũng yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng.

Trong khi đó, Washington muốn Tehran hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng đồng minh trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon và Houthi tại Yemen.

Đối với Iran, các lực lượng này là một phần trong chiến lược duy trì ảnh hưởng tại Trung Đông và là công cụ quan trọng để đối trọng với Mỹ cùng các đồng minh.

Triển vọng đạt thỏa thuận

Cuộc chiến đã gây tổn thất đáng kể cho kinh tế và quân đội Iran. Lạm phát tăng cao trong khi ngành dầu mỏ chịu sức ép lớn từ các biện pháp phong tỏa của Mỹ.

Tuy nhiên, Iran vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể sau nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt quốc tế và chưa có dấu hiệu sẵn sàng nhượng bộ toàn diện.

Về phía Mỹ, ông Trump đang chịu áp lực ngày càng lớn khi giá năng lượng tăng cao ảnh hưởng đến người tiêu dùng trong nước, trong khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Giới quan sát cho rằng điều này có thể khiến cả Washington và Tehran chấp nhận một thỏa thuận tạm thời, giải quyết các vấn đề cấp bách như eo biển Hormuz, đồng thời để lại những hồ sơ phức tạp hơn như chương trình hạt nhân Iran cho các vòng đàm phán sau.