Nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp của Nhật Bản làm dấy lên hoài nghi

Hướng dẫn được Bộ Kinh tế Nhật Bản công bố hồi tháng trước khuyến khích các công ty tập trung hơn vào tăng trưởng trung và dài hạn nhằm thúc đẩy đầu tư vốn và tăng lương. Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích, định hướng này đi ngược với nỗ lực của Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo (TSE) trong việc nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Ông Ryohei Yanagi, giáo sư thỉnh giảng về quản trị doanh nghiệp tại Đại học Waseda, cho rằng rủi ro thua lỗ và suy giảm giá trị doanh nghiệp sẽ tăng lên nếu các công ty vội vàng thực hiện những khoản đầu tư không sinh lợi.

Theo ông, các khoản đầu tư tăng trưởng chỉ nên được thực hiện khi lợi nhuận kỳ vọng vượt quá chi phí vốn và thực sự tạo ra giá trị cho cổ đông.

Mức đầu tư vốn của doanh nghiệp Nhật Bản tương đồng với các nền kinh tế lớn

Một trong những yếu tố giúp thị trường chứng khoán Nhật Bản liên tục lập đỉnh là sự gia tăng các chương trình mua lại cổ phiếu và chi trả cổ tức, được thúc đẩy bởi yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của TSE cùng sự nổi lên của các quỹ đầu tư chủ động.

Các chuyên gia cảnh báo rằng áp lực từ chính phủ trong việc thúc đẩy đầu tư không cần thiết có thể làm suy yếu những thành quả này và cản trở đà tăng của thị trường.

Theo phân tích của Jefferies Financial Group, các doanh nghiệp Nhật Bản đã chi 7.4% doanh thu cho đầu tư vốn trong năm ngoái, tương đương mức 8% của Mỹ và 7.1% của châu Âu.

Ông Shrikant Kale, chuyên gia phân tích tại Jefferies, cho rằng việc thúc ép doanh nghiệp đầu tư vào những lĩnh vực có ít hoặc không có nhu cầu là phản tác dụng.

“Điều đó sẽ khiến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) giảm xuống,” ông nói.

Tuy nhiên, đầu tư tăng trưởng vẫn phát huy hiệu quả ở những lĩnh vực có nhu cầu bùng nổ như ngành bán dẫn.

Tập đoàn sản xuất thiết bị vệ sinh Toto đã tăng tỷ trọng đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn lên hơn một nửa tổng chi tiêu vốn. Cổ phiếu công ty đã tăng hơn 90% từ đầu năm đến nay, vượt xa mức tăng 19% của chỉ số Topix.

Các doanh nghiệp khác như JX Advanced Metals và Ajinomoto cũng mở rộng sang lĩnh vực vật liệu phục vụ ngành chip. Giá cổ phiếu của hai công ty này lần lượt tăng 123% và 74% trong năm nay.

Theo ông Katsunori Tanaka, Giám đốc đầu tư của quỹ đầu cơ Ariake Capital, vấn đề thực sự nằm ở việc thiếu cơ hội đầu tư hấp dẫn, khiến lượng tiền mặt tích trữ tại các doanh nghiệp Nhật Bản tăng lên mức kỷ lục.

Ông cho rằng chính phủ cần đẩy mạnh cải cách và nới lỏng quy định để cơ chế thị trường vận hành hiệu quả hơn.

Nhật Bản đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc cải thiện lợi ích cổ đông thông qua bán các tài sản không sử dụng, thoái vốn khỏi các khoản sở hữu chéo, tăng cổ tức và mở rộng các chương trình mua lại cổ phiếu.

Tổng giá trị cổ tức được chi trả đã đạt mức kỷ lục 21.7 nghìn tỷ JPY (135 tỷ USD), trong khi tổng giá trị hoàn trả cho cổ đông, bao gồm cổ tức và mua lại cổ phiếu, vượt 45 nghìn tỷ JPY trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3.

Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, giá trị bán tài sản của các doanh nghiệp niêm yết Nhật Bản đã tăng lên 3.2 nghìn tỷ JPY, mức cao nhất kể từ năm 2008.

Tuy nhiên, lợi ích từ các chương trình mua lại cổ phiếu thường chỉ mang tính ngắn hạn và có thể làm giảm nguồn vốn dành cho các khoản đầu tư tạo giá trị trong dài hạn.

Bộ Kinh tế Nhật Bản cho biết biên lợi nhuận của các doanh nghiệp trong nước hiện vẫn chỉ bằng khoảng một nửa so với các doanh nghiệp Mỹ, ngay cả sau hơn một thập kỷ cải cách.

Ông Hiromi Yamaji, Tổng giám đốc Japan Exchange Group, đơn vị vận hành Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo, cho rằng việc phân bổ nguồn lực một cách hợp lý, bao gồm tiền mặt và nguồn nhân lực, là yếu tố then chốt.

Theo ông, khi các doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục bán các khoản sở hữu chéo và những mảng kinh doanh không cốt lõi, điều quan trọng hơn cả là họ sử dụng nguồn tiền thu được như thế nào để đầu tư vào các lĩnh vực tăng trưởng trong tương lai.