Nước Anh đối mặt với bài toán ngân sách hóc búa - Lựa chọn nào cho tương lai?

Một cuộc kiểm toán do Bộ trưởng Tài chính Anh Rachel Reeves yêu cầu đã tiết lộ thêm một "lỗ hổng" 21.9 tỷ bảng trong tài chính công vốn đã căng thẳng của nước này trong năm nay. Trong bài phát biểu trước Quốc hội hôm thứ Hai, bà Reeves cho biết ba tuần đầu tiên cầm quyền của chính phủ đảng Lao động đã phơi bày mức độ thực sự về nhu cầu chi tiêu trên khắp các dịch vụ công của Vương quốc Anh.

Thật vậy, có khả năng một cuộc kiểm tra kỹ lưỡng hơn đã phát hiện ra một số vấn đề chưa giải quyết mà chính phủ không thể biết khi còn là đảng đối lập. Bà Reeves đề cập đến các áp lực chi tiêu bổ sung về vấn đề tị nạn, dịch vụ đường sắt và hỗ trợ cho Ukraine - cùng với một số chính sách được Đảng Bảo thủ công bố mà dường như chưa được cấp vốn.

Tuy nhiên, đảng Lao động vốn nhận thức rõ rằng họ sẽ thừa hưởng một bộ tài chính và dịch vụ công tồi tệ. Khi đảng này công bố cương lĩnh tranh cử, các nhà kinh tế đã cảnh báo rằng điều đảng này đang dựa trên những khoản cắt giảm không thực tế đối với các bộ ngành không được bảo vệ. Viện Nghiên cứu Tài chính cũng cảnh báo rằng kế hoạch tài chính của đảng này dựa trên những giả định lạc quan về tăng trưởng kinh tế và những khoản thu không chắc chắn từ việc thu hồi trốn thuế. Nhưng cả đảng Lao động và Bảo thủ đều né tránh thực tế vấn đề tài khóa kinh khủng trong chiến dịch tranh cử.

Một phần đáng kể của "lỗ hổng" này đến từ quyết định của bà Reeves về việc thực hiện các khuyến nghị của các cơ quan đánh giá lương khu vực công cho mức tăng lương cao hơn lạm phát, lên tới hơn 9 tỷ bảng cho năm 2024-25. Bộ trưởng Tài chính cũng xác nhận đề xuất tăng lương 22% trong hai năm cho các bác sĩ trẻ. Việc giải quyết các tranh chấp về lương có thể hạn chế chi phí trong tương lai do đình công. Tuy nhiên, đây là một khoản chi phí khác - cùng với tác động của lạm phát đối với các cam kết chi tiêu - mà đảng Lao động lẽ ra phải thấy trước và lập ngân sách.

Chính phủ cũng bị ràng buộc bởi các lời hứa trong cương lĩnh tranh cử. Bà Reeves lần nữa khẳng định sẽ không tăng thuế thu nhập, bảo hiểm quốc gia hoặc VAT - vốn chiếm một phần đáng kể trong doanh thu của chính phủ. Điều này khiến Bộ trưởng Tài chính có ít không gian để xoay xở. Các khoản cắt giảm đóng góp bảo hiểm quốc gia do Đảng Bảo thủ thực hiện - một phần để tăng số phiếu bầu - gần bằng quy mô của "lỗ hổng" này.

Để bắt đầu bù đắp khoản thiếu hụt, bà Reeves đã đưa ra một số thông báo bao gồm việc ngừng chi tiêu không cần thiết cho các nhà tư vấn, xem xét lại chi tiêu phúc lợi và đẩy nhanh cải thiện hiệu quả. Tuy nhiên, đáng tiếc là Bộ trưởng Tài chính đã công bố kế hoạch cắt giảm và trì hoãn các dự án đường bộ và đường sắt để tạo thêm không gian bù đắp lỗ hổng này. Anh cần đầu tư vốn để hỗ trợ tăng trưởng, thúc đẩy năng suất và tăng trưởng doanh thu.

Tuy nhiên, những cắt giảm này chỉ lấp đầy một phần lỗ hổng. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng Bộ trưởng Tài chính sẽ chọn cắt giảm thêm đầu tư cơ sở hạ tầng và tăng thuế trong Ngân sách mùa thu, mà bà Reeves xác nhận sẽ được công bố vào ngày 30 tháng 10. Điều này bao gồm khả năng tăng thuế từ lợi nhuận. Sự không chắc chắn về các loại thuế này, hoặc việc tăng đáng kể chúng, có nguy cơ cản trở những người tạo ra của cải chính cho xã hội và làm suy yếu khả năng cạnh tranh quốc tế - đặc biệt là vào thời điểm Anh đang chứng kiến sự gia tăng mức độ quan tâm từ các nhà đầu tư.

Di sản tồi tệ của chính phủ, cùng với các cam kết của chính họ, đã để lại ít lựa chọn tốt để tăng doanh thu. Khi đánh giá các lựa chọn trước Ngân sách mùa thu, chính phủ nên ưu tiên các biện pháp tăng doanh thu gây thiệt hại ít nhất cho tăng trưởng và đầu tư. Điều đó có nghĩa là đảng Lao động thậm chí có thể cần phải xem xét lại một số cam kết trong cương lĩnh tranh cử của mình. Nếu không, chính phủ có nguy cơ rơi vào vòng xoáy tương tự đã ám ảnh chính quyền đảng Bảo thủ trước đó: hy sinh tăng trưởng kinh tế dài hạn để trả cho các dịch vụ công quá tải.