Ông Tập trao cho ông Trump một “chiến thắng dễ dàng”, mở đường cho hội nghị thượng đỉnh sắp tới

Thông điệp chính trị từ quyết định này càng được nhấn mạnh khi Mục sư Ezra Jin Mingri, lãnh đạo một trong những hội thánh Tin Lành tư gia có ảnh hưởng tại Trung Quốc, đến Los Angeles đúng ngày 4/7, thời điểm nước Mỹ kỷ niệm 250 năm Quốc khánh.

Diễn biến này cho thấy quan hệ giữa hai cường quốc đang dần thay đổi, từ giai đoạn gần như không có tiếp xúc cấp cao trong những năm trước sang thời điểm Bắc Kinh sẵn sàng đáp ứng một số đề nghị ngoại giao từ Washington.

Tuy nhiên, triển vọng cải thiện toàn diện quan hệ song phương vẫn khá hạn chế khi cả hai nước tiếp tục triển khai các biện pháp về thương mại và đầu tư nhằm giảm sự phụ thuộc lẫn nhau. Bên cạnh đó, nhiều công dân Mỹ vẫn đang bị giam giữ tại Trung Quốc.

Ông Ja Ian Chong, Phó Giáo sư Khoa Chính trị học tại Đại học Quốc gia Singapore, nhận định việc trả tự do cho Mục sư Jin cho thấy hai bên đã đạt được tiến triển ở những vấn đề tương đối dễ giải quyết, có thể nhằm tạo bầu không khí thuận lợi trước cuộc gặp tiếp theo giữa ông Trump và ông Tập. Tuy nhiên, các bất đồng liên quan đến hạn chế công nghệ và thương mại vẫn còn nguyên.

Sau chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5, ông Trump cho biết hôm thứ Hai rằng ông kỳ vọng sẽ gặp ông Tập tại Washington vào khoảng ngày 24/9, chỉ vài tuần trước khi thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài một năm giữa hai nước hết hiệu lực.

Việc Mục sư Jin được trả tự do được xem là động thái nhân đạo đầu tiên mà ông Trump đạt được từ phía Trung Quốc kể từ hội nghị thượng đỉnh mà ông gọi là "mang tính lịch sử" với ông Tập. Điều này có thể làm gia tăng kỳ vọng về các bước đi tương tự trong tương lai, dù Bắc Kinh cũng khẳng định vẫn tồn tại những "lằn ranh đỏ" không thể vượt qua.

Ông Trump cho biết khi đề cập đến trường hợp của ông Jimmy Lai, cựu ông trùm truyền thông tại Hong Kong, Chủ tịch Tập đã nói đây là một "vấn đề rất khó". Ông Lai đã bị kết án 20 năm tù với các tội danh thông đồng với nước ngoài và kích động chống chính quyền, trong một trong những vụ án nổi bật nhất thuộc chiến dịch siết chặt kiểm soát Hong Kong của Bắc Kinh trong thập niên qua.

Một quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã trực tiếp nêu cả hai trường hợp của Mục sư Jin và Jimmy Lai với ông Tập, đồng thời khẳng định Tổng thống Mỹ luôn ủng hộ tự do tôn giáo trên toàn thế giới. Tuy nhiên, khi được hỏi liệu ông Trump còn đề cập tới các trường hợp khác hay không, vị quan chức này từ chối bình luận.

Mặc dù Mục sư Jin đã được trả tự do, một số thành viên khác của Hội thánh Zion do ông lãnh đạo vẫn đang bị giam giữ. Theo tổ chức nhân quyền Dui Hua Foundation có trụ sở tại San Francisco, tính đến cuối năm 2024 vẫn còn hơn 200 công dân Mỹ bị giam giữ tại Trung Quốc.

Gia đình các công dân Mỹ bị giam giữ kỳ vọng vào những bước tiến mới

Một số trường hợp được công khai gồm Dawn Michelle Hunt và Nelson Wells Jr., bị bắt từ năm 2014 với cáo buộc buôn lậu ma túy. Hai người đều phủ nhận các cáo buộc và khẳng định họ bị lừa mang hành lý có cất giấu ma túy, nhưng vẫn đang chấp hành án tù tại Trung Quốc.

Ông Tim Hunt, anh trai của Dawn Michelle Hunt, cho biết gia đình đã nhiều lần kêu gọi chính quyền Mỹ can thiệp. Sau chuyến thăm em gái tại Nhà tù nữ Quảng Đông vào tuần trước, ông nói rằng theo những gì mình được biết, phía Trung Quốc chỉ cần một quan chức cấp cao chính thức đưa ra đề nghị.

Trước hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, gia đình của Hunt và Wells đã thúc giục Nhà Trắng đưa hai trường hợp này vào chương trình nghị sự, viện dẫn tình trạng sức khỏe ngày càng xấu của họ cũng như việc từ chối điều trị y tế do không tin tưởng hệ thống nhà tù Trung Quốc.

Việc Mục sư Jin được trả tự do khiến ông Tim Hunt cho biết ông "lạc quan hơn một nghìn phần trăm" về khả năng em gái mình cũng sẽ sớm được phóng thích.

Trong lịch sử, việc trả tự do cho tù nhân thường tạo thiện chí đối với Washington với chi phí chính trị không quá lớn đối với Bắc Kinh. Động thái này cũng góp phần củng cố hình ảnh của ông Trump là một nhà lãnh đạo có khả năng đưa công dân Mỹ và các tù nhân chính trị trở về nước.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump từng giúp ba cầu thủ bóng rổ Mỹ được trả tự do sau khi họ bị bắt tại Trung Quốc vì hành vi trộm cắp trong cửa hàng, sau khi trực tiếp đề nghị ông Tập can thiệp. Chính quyền của ông cũng đã đàm phán để gỡ bỏ lệnh cấm xuất cảnh đối với bà Mao Chenyue, một lãnh đạo của Wells Fargo.

Ông Josef Gregory Mahoney, Giáo sư Quan hệ quốc tế tại Đại học Sư phạm Hoa Đông ở Thượng Hải, cho rằng việc trả tự do cho các nhân vật nổi tiếng sẽ giúp Trung Quốc thể hiện sức mạnh, sự tự tin và lòng khoan dung, những phẩm chất phù hợp với hình ảnh của một cường quốc. Ông cho biết bản thân từng đề xuất với chính phủ Trung Quốc về một số trường hợp cụ thể nên được trả tự do.

Tuy nhiên, số lượng các trường hợp được phóng thích trong nhiều năm qua vẫn khá hạn chế, cho thấy Bắc Kinh chủ yếu muốn tạo thiện chí mà không đưa ra những nhượng bộ lớn.

Bà Yun Sun, Giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, nhận định do quá trình đàm phán các vụ việc này luôn rất khó khăn nên khả năng cao mỗi trường hợp sẽ tiếp tục được xử lý riêng lẻ thay vì theo một thỏa thuận tổng thể. Theo bà, việc trả tự do cho công dân nước ngoài đang bị giam giữ tại Trung Quốc từ trước đến nay luôn là vấn đề rất phức tạp.