Thị trường chứng khoán Trung Quốc: Liệu có lặp lại kịch bản "Thập kỷ mất mát" của Nhật Bản?

Một chỉ số quan trọng đo lường giá trị cổ phiếu Trung Quốc niêm yết tại Hồng Kông đã bứt phá, tăng vọt khoảng 30% kể từ khi chính phủ công bố loạt biện pháp kích thích kinh tế đầy tham vọng vào cuối tháng trước. Động thái này phản ánh quyết tâm mạnh mẽ nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế chính thức ở mức xấp xỉ 5% trong năm nay.

Dù triển vọng phục hồi kinh tế ngắn hạn có vẻ khả quan, song mối nguy nền kinh tế lớn thứ nhì thế giới có thể lặp lại kịch bản "Thập kỷ mất mát" của Nhật Bản trong những năm 1990 vẫn còn đó. Hành trình đầy thử thách mà thị trường chứng khoán Nhật Bản đã trải qua trong nhiều thập kỷ qua cũng là một hồi chuông cảnh tỉnh đáng lưu tâm cho các doanh nghiệp Trung Quốc.

Con đường phục hồi chứng khoán: Hành trình dài và quanh co

Chỉ số Nikkei 225 đã chứng kiến một cú sụt giảm mạnh mẽ sau khi bong bóng kinh tế Nhật Bản vỡ cách đây ba thập kỷ.

Kể từ đó, chỉ số này đã trải qua vô số thăng trầm và cuối cùng phải mất tới 264 tháng - hơn hai thập kỷ - mới có thể khởi động một đợt tăng trưởng dài hạn, theo dữ liệu của Bloomberg về giá cổ phiếu đã điều chỉnh theo lạm phát.

Áp dụng cùng một thước đo, chỉ số CSI 300 của Trung Quốc vẫn đang trong giai đoạn khoảng 200 tháng kể từ khi đạt đỉnh vào năm 2007. Nhìn vào những đợt hồi phục không bền vững của cổ phiếu Trung Quốc trong những năm gần đây, cùng với hành trình phục hồi đầy chông gai của thị trường Nhật Bản, có thể thấy khả năng cao là sẽ không có một hành trình suôn sẻ từ đây.

Bài học định giá từ thị trường Nhật Bản cho Trung Quốc

Song hành với sự sụp đổ của thị trường bất động sản, định giá cổ phiếu thấp cũng là một dấu ấn đặc trưng của giai đoạn trì trệ kinh tế Nhật Bản. Hiện tượng cổ phiếu được giao dịch dưới giá trị sổ sách trở nên phổ biến, phản ánh sự hoài nghi sâu sắc của giới đầu tư về tiềm năng tăng trưởng của các doanh nghiệp.

Hiện tại, tỷ lệ giá trên giá trị sổ sách của CSI 300 đang ở mức khoảng 1.7 lần, gần gấp đôi mức đáy 0.9 lần của Nikkei 225 vào tháng 3 năm 2009.

Mặc dù định giá cổ phiếu Trung Quốc đã giảm đáng kể so với đỉnh cao trước đây, nhưng nếu nhìn vào bài học lịch sử từ thị trường Nhật Bản, vẫn còn dư địa cho một đợt suy giảm sâu hơn nữa.

Sự chững lại của Trung Quốc trên bản đồ thương mại toàn cầu

Cuộc khủng hoảng bất động sản chưa từng có tiền lệ cùng tâm lý ngày càng e dè của người tiêu dùng Trung Quốc đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ "Nhật Bản hóa" của nền kinh tế. Tuy nhiên, điều khiến giới đầu tư trăn trở sâu sắc hơn cả chính là mối quan hệ căng thẳng giữa Bắc Kinh và phương Tây - một thách thức mà Tokyo chưa từng phải đối mặt trong quá khứ.

Dù Nhật Bản đã trải qua những căng thẳng thương mại với Mỹ và châu Âu, song những xung đột ấy không thể sánh được với tầm vóc của những gì Trung Quốc đang gánh chịu. Căng thẳng hiện tại đã và đang làm biến dạng chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời kích hoạt làn sóng rút vốn ngoại khổng lồ chưa từng thấy.

Sự kết thúc của kỷ nguyên lao động giá rẻ tại Trung Quốc

Ngay cả khi gạt bỏ yếu tố địa chính trị, nền kinh tế Trung Quốc vẫn phải đương đầu với hàng loạt rào cản cơ cấu để tránh rơi vào vòng xoáy suy thoái kéo dài. Từ dân số già hóa với tốc độ chóng mặt đến áp lực giảm phát dai dẳng, những thách thức này đều đòi hỏi những giải pháp sâu rộng và lâu dài.

Chi phí nhân công leo thang cũng đang dần làm phai nhạt hình ảnh "công xưởng của thế giới" vốn gắn liền với Trung Quốc bấy lâu nay. Đáng chú ý, chỉ số chi phí lao động so với năng suất của Nhật Bản đã vượt qua Trung Quốc, một phần nhờ sự mất giá của đồng Yên gần đây và giai đoạn tăng trưởng tiền lương ì ạch kéo dài.

Mặc dù có thể lập luận rằng một nền kinh tế tập trung như Trung Quốc sẽ dễ dàng và nhanh chóng hơn trong việc điều chỉnh chính sách và huy động nguồn lực, nhưng thái độ dè dặt của chính quyền trong việc triển khai các gói kích thích tài khóa mạnh mẽ cần thiết đã bộc lộ những ràng buộc đáng kể do gánh nặng nợ nần ngày một chồng chất.

Đợt tăng giá gần đây trên thị trường chứng khoán lớn thứ hai thế giới chắc chắn đã tạo nên sức hút mãnh liệt, thậm chí khiến một số người hoài nghi phải xem xét lại quan điểm của mình. Tuy nhiên, đối với những nhà đầu tư có tầm nhìn xa, không bị chi phối bởi những biến động giá ngắn hạn, thì tiềm năng đầu tư và những thách thức kinh tế bền vững của Trung Quốc trong dài hạn mới thực sự là những yếu tố có ý nghĩa quyết định.