Thỏa thuận 15% với Mỹ: Châu Âu nhận "cú tát" thực tế về giới hạn quyền lực thương mại

Cuối cùng, châu Âu đã nhận ra rằng họ thiếu đòn bẩy để buộc nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump tham gia một thỏa thuận thương mại theo điều kiện của mình. Liên minh châu Âu (EU) đã buộc phải ký một thỏa thuận mà họ có thể chấp nhận – dù rõ ràng lợi ích chủ yếu thuộc về phía Mỹ.

Việc nhất trí áp mức thuế 15% sau nhiều tháng căng thẳng là lời cảnh tỉnh đối với tham vọng của EU – một khối gồm 27 quốc gia – trong việc trở thành một cường quốc kinh tế đủ sức đối trọng với Mỹ hoặc Trung Quốc.

Thực tế này càng khó nuốt trôi hơn khi EU từ lâu vẫn tự định vị mình là một siêu cường xuất khẩu và là người bảo vệ các nguyên tắc thương mại toàn cầu, vừa vì lợi ích kinh tế, vừa để duy trì vai trò "sức mạnh mềm" trên thế giới.

Mức thuế 15% giờ đây rõ ràng dễ chấp nhận hơn nhiều so với mức "thuế đối ứng" 30% mà Trump từng đe dọa. Dù điều này có thể giúp EU tránh được suy thoái sâu nhưng vẫn khiến khu vực này rơi vào trạng thái trì trệ. Mức tăng trưởng GDP dự kiến sẽ dao động trong khoảng 0.5% đến 0.9% năm nay – thấp hơn đáng kể so với mức hơn 1% nếu không có căng thẳng thương mại, theo dự báo của Ngân hàng Trung ương châu Âu.

Chỉ vài tháng trước, khi còn ở thời kỳ trước Trump 2.0, viễn cảnh như hiện tại là điều khó hình dung. Khi đó, EU – cùng với phần lớn thế giới – vẫn kỳ vọng Mỹ sẽ duy trì mức thuế trung bình chỉ khoảng 1.5%. Ngay cả khi Anh đồng ý áp mức thuế cơ bản 10% với Mỹ vào tháng 5, các quan chức EU vẫn tin rằng họ có thể đàm phán được một thỏa thuận tốt hơn. Tin tưởng vào sức mạnh kinh tế của mình, EU đã thúc đẩy một hiệp định "không thuế – không rào cản".

Nhưng sau nhiều tuần đàm phán không hiệu quả với phía Mỹ, EU buộc phải chấp nhận rằng mức 10% là tốt nhất có thể đạt được – trước khi chấp nhận luôn mức 15% mà Mỹ đã thống nhất với Nhật Bản.

“Mỹ có nhiều lợi thế hơn và chính quyền Trump không có gì phải vội,” một quan chức cấp cao châu Âu cho biết – người nắm rõ các diễn biến đàm phán. Quan chức này và nhiều người khác cũng thừa nhận áp lực lớn từ các doanh nghiệp xuất khẩu châu Âu – như Nokia (Phần Lan) hay nhà sản xuất thép SSAB (Thụy Điển) – đã thúc đẩy khối EU đi đến một thỏa thuận để giảm bớt bất ổn.

“Chúng tôi được chia một ván bài xấu. Đây là cách chơi tốt nhất có thể trong hoàn cảnh hiện tại,” một nhà ngoại giao EU nhận xét. “Những tháng gần đây cho thấy rõ bất ổn thương mại toàn cầu đã gây tổn hại nghiêm trọng ra sao cho các doanh nghiệp châu Âu.”

Giờ thì sao?

Sự mất cân bằng – hay điều mà các nhà đàm phán gọi là "bất đối xứng" – thể hiện rõ trong thỏa thuận cuối cùng.

EU không chỉ phải từ bỏ mọi biện pháp trả đũa và tiếp tục mở cửa với hàng hóa Mỹ, mà còn cam kết đầu tư tới 600 tỷ USD vào nền kinh tế Hoa Kỳ. Chi tiết và thời điểm thực hiện vẫn chưa được công bố.

Trong quá trình đàm phán, EU dần nhận ra rằng họ có nhiều thứ để mất hơn nếu đối đầu toàn diện với Mỹ. Các biện pháp trả đũa mà họ từng dọa áp chỉ vào khoảng 93 tỷ euro – chưa bằng một nửa mức thặng dư thương mại hàng hóa 200 tỷ euro mà họ có với Mỹ.

Một số thủ đô trong EU hiện đã bắt đầu ủng hộ các biện pháp chống cưỡng chế mạnh tay hơn, cho phép nhắm tới lĩnh vực dịch vụ – nơi Mỹ ghi nhận thặng dư khoảng 75 tỷ USD vào năm ngoái.

Tuy nhiên, vẫn chưa có sự đồng thuận rõ ràng để nhắm vào các dịch vụ kỹ thuật số Mỹ – vốn đang phổ biến khắp châu Âu – từ Netflix, Uber đến các nền tảng điện toán đám mây như Microsoft Azure.

Vẫn còn phải xem liệu trải nghiệm lần này có đủ để thúc đẩy các lãnh đạo châu Âu tăng tốc cải cách kinh tế và mở rộng quan hệ thương mại – điều mà họ nói suốt nhiều năm nhưng vẫn bị cản trở bởi chia rẽ nội bộ.

Hiệp hội bán buôn và xuất khẩu BGA của Đức – nơi đại diện cho nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng – gọi thỏa thuận này là một "sự thỏa hiệp cay đắng" và "mối đe dọa tồn tại" với nhiều thành viên EU.

“Hãy xem những tháng vừa qua như một hồi chuông cảnh tỉnh,” Chủ tịch BGA Dirk Jandura nói. “Châu Âu cần một chiến lược mới – chúng ta phải tìm kiếm các thỏa thuận thương mại mới với những cường quốc công nghiệp lớn khác trên thế giới.”