Trump gây sốc thương mại toàn cầu với chính sách thuế quan mới

Vào đầu tuần, chúng tôi đã nhận định rằng đồng thuận tại Phố Wall về "ngày giải phóng" dự báo thuế quan trung bình của Hoa Kỳ sẽ tăng lên ngưỡng 10-20%, với phần lớn các nhà phân tích nghiêng về mức dưới của biên độ này. Tuy nhiên, thông báo chính thức về việc kết hợp giữa mức tối thiểu 10% và các mức thuế cao hơn đáng kể đối với một số quốc gia cụ thể sẽ đẩy con số này lên mức cao nhất của biên độ dự báo, thậm chí có thể vượt xa ngưỡng này. Neil Shearing, chuyên gia tại Capital Economic, đã tính toán mức trung bình lên đến 19%; trong khi Omair Sharif từ Inflation Insights, sau khi phân tích các dữ liệu, đưa ra ước tính từ 25-30%. Thật đặc trưng cho Nhà Trắng dưới thời Trump khi một thông báo có tầm ảnh hưởng quan trọng như vậy lại để ngỏ khoảng trống cho những bất đồng về các dữ kiện cơ bản.

Đáng chú ý, Trung Quốc cùng một số nước châu Á như Việt Nam, Campuchia, Indonesia đang phải đối mặt với mức thuế quan cao chưa từng có. Trung Quốc đối diện với tổng mức thuế vượt quá 50% - và có thể còn cao hơn nữa - đồng thời chính quyền cũng thể hiện rõ ràng ý định bóp nghẹt bất kỳ chuỗi cung ứng nào có khả năng đóng vai trò trung gian hoặc thay thế cho Trung Quốc.

Cần phải nhấn mạnh rằng, thông báo này vẫn chứa đựng một yếu tố tích cực đáng kể ủng hộ thương mại. Như dự kiến và kỳ vọng trước đó, Canada và Mexico không phải chịu thêm bất kỳ thuế quan bổ sung nào, giúp các hàng hóa thuộc phạm vi hiệp định thương mại USMCA (do chính Trump đàm phán) phần lớn không bị ảnh hưởng trong thời điểm hiện tại. Điều này đồng nghĩa với việc mức thuế quan thực tế đối với xe hơi sản xuất tại Bắc Mỹ nhiều khả năng sẽ thấp hơn mức 25% áp dụng cho xe hơi nhập khẩu từ các khu vực khác trên thế giới.

Tuy nhiên, khía cạnh dovish này không đủ để cân bằng với những điểm mơ hồ gây lo ngại. Các lĩnh vực dự kiến sẽ chịu thuế quan ngành - như dược phẩm, đồng và gỗ - tạm thời được miễn trừ khỏi biểu thuế quốc gia. Nhưng hầu như chắc chắn đây chỉ là sự trì hoãn tạm thời chứ không phải đặc ân miễn thuế lâu dài. Quan trọng hơn, phạm vi đàm phán vẫn còn thiếu rõ ràng. Khi được chất vấn về vấn đề này hôm qua, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã phát biểu như một người không được thông tin đầy đủ: "Mọi thứ phụ thuộc vào quyết định của Tổng thống Trump; tôi cho rằng tư duy hiện tại có thể là để cho tình hình lắng xuống trong một thời gian."

Vậy thị trường sẽ phản ứng ra sao trong ngày hôm nay? Khi chúng tôi đang viết bài này, tình hình dường như khá ảm đạm. Hợp đồng tương lai chỉ số Nasdaq 100 sụt giảm khoảng 4%, trong khi hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 giảm gần 3%. Bitcoin, tài sản vốn không đóng vai trò phòng hộ hiệu quả, cũng suy giảm. Ngược lại, vàng - công cụ phòng ngừa tâm lý lo sợ truyền thống - đã tăng giá. Trong một kịch bản chạy đua tìm kiếm an toàn điển hình, lợi suất trên tất cả các kỳ hạn của Trái phiếu Kho bạc Mỹ đều giảm, làm suy yếu sức mạnh của đồng USD.

Tuy nhiên, bất kỳ diễn biến nào trên thị trường hôm nay - dù là tăng, giảm hay đi ngang - cũng khó có thể khiến chúng tôi quá bất ngờ. Thông tin mới này cần thời gian để đánh giá đầy đủ. Dưới đây là một số nhận định sơ bộ về những hệ lụy tiềm tàng:

Tăng trưởng: suy giảm. Đây thực chất là một khoản thuế mới quy mô lớn, và trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, thuế sẽ kìm hãm đà tăng trưởng. "Tác động tiêu cực đến GDP sẽ còn nghiêm trọng hơn mức dự báo 0.5-1% bởi chi tiêu và tâm lý người tiêu dùng Mỹ đã bắt đầu suy giảm do các yếu tố chu kỳ. Cú sốc mới này... sẽ gây ra tình trạng thu hẹp chi tiêu sâu rộng hơn, dẫn đến giảm cơ hội việc làm, gia tăng sa thải, thu nhập suy giảm và tiếp tục co hẹp chi tiêu. Khả năng xảy ra suy thoái đã tăng lên đáng kể," Matt Gertken, Chiến lược gia trưởng về địa chính trị tại BCA Research nhận định.

Lạm phát: gia tăng, ít nhất là trong ngắn hạn. Samuel Tombs từ Pantheon Macroeconomics lưu ý rằng, nếu toàn bộ các biện pháp thuế quan này được thực thi và thuế quan áp dụng với Canada và Mexico tăng lên mức 25%, điều này "sẽ đẩy chỉ số PCE lõi tăng khoảng 2%". Không nên quá an tâm với tình trạng lạm phát thấp sau các đợt áp thuế trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump. Nhà kinh tế Adam Posen cảnh báo rằng "các biện pháp thuế quan lần này có quy mô lớn hơn gấp 10 lần, phạm vi rộng hơn nhiều trên cả quốc gia và ngành, đồng thời mang tính độc đoán và tùy tiện hơn đáng kể trong cách thức áp dụng".

Lãi suất quỹ Liên bang: còn quá sớm để kết luận. Tăng trưởng chậm lại kết hợp với giá cả tăng cao sẽ làm phức tạp hóa cả hai phương diện trong sứ mệnh của Cục Dự trữ Liên bang. Tình hình này gợi nhắc đến viễn cảnh đình lạm. Fed đã có những dự báo về kịch bản tương tự. Tuy nhiên, thông báo hôm qua đã mang tính kịch tính hơn nhiều so với những gì Ủy ban Chính sách Tiền tệ đã dự đoán, theo nhận định của Claudia Sahm từ New Century Advisors. Sau thông báo, thị trường hợp đồng tương lai đã điều chỉnh tăng dự báo về số đợt cắt giảm lãi suất của Fed trong năm nay. Tuy nhiên, Sahm cho rằng đây có thể là một nhận định sai lầm. Sau nhiều năm đối phó với lạm phát, "khuynh hướng của Fed vẫn là ưu tiên kiểm soát lạm phát. Họ sẽ hết sức thận trọng và không vội vàng trong việc cắt giảm," bà nhận định.

Cổ phiếu: với triển vọng tăng trưởng kém khả quan, thị trường chứng khoán khó có thể tránh khỏi áp lực. Nhà đầu tư sẽ phải đối mặt với tâm lý bất ổn, khiến thị trường rơi vào trạng thái bán tháo trong ngắn hạn.

Trái phiếu Kho bạc: triển vọng tích cực. "Trong một môi trường rủi ro cao như hiện tại, các nhà đầu tư không có lợi thế về thông tin. Trong bối cảnh như vậy, bạn buộc phải giảm thiểu rủi ro," Gregory Peters của PGIM Fixed Income phát biểu. "Điều duy nhất tôi khá tin tưởng là diễn biến thị trường lãi suất... những thông tin này sẽ làm suy giảm kỳ vọng tăng trưởng," điều này sẽ hỗ trợ cho Trái phiếu Kho bạc.

Trái phiếu Kho bạc được bảo vệ khỏi lạm phát (TIPS): Triển vọng tích cực. "Phần lớn thời gian tôi thường không mặn mà với chúng," Edward Al-Hussainy từ Columbia Threadneedle cho biết, "nhưng hiện tại chúng mang lại lợi ích kép từ việc thị trường giảm lợi suất do tâm lý né tránh rủi ro, đồng thời bạn cũng có thể hưởng lợi từ xung lực lạm phát. TIPS thường hoạt động hiệu quả nhất khi lạm phát hòa vốn tăng trong khi lợi suất thực lại giảm. Có thể chúng ta sẽ không duy trì được môi trường này trong thời gian dài, nhưng hiện tại rõ ràng chúng ta đang ở trong bối cảnh đó."

Trump đã thiết lập một mô thức hành động quen thuộc: đưa ra những tuyên bố táo bạo, rồi sau đó là những bước lùi vội vã, và trường hợp này có lẽ cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, tình hình hôm qua dường như khác biệt, cả về mặt sự cường điệu trong giai đoạn chuẩn bị lẫn số lượng cam kết đưa ra chỉ trong một ngày. Sẽ có nhiều khúc quanh bất ngờ trong những tháng tới. Nhưng có một điều chắc chắn: không còn đường quay trở lại.