Trung Quốc – Nvidia: Căng thẳng leo thang giữa thương mại, công nghệ và an ninh

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nvidia vừa trở nên phức tạp hơn. Chỉ một tháng sau chuyến thăm của Giám đốc điều hành Jensen Huang tới Trung Quốc, truyền thông nhà nước đã công khai chỉ trích dòng chip H20 phổ biến của tập đoàn trị giá 4.4 nghìn tỷ USD này, viện dẫn lo ngại về an ninh. Trong khi đó, kế hoạch mới của Washington nhằm thu 15% doanh thu từ mảng bán chip cao cấp tại Trung Quốc của Nvidia và AMD chắc chắn sẽ khiến Bắc Kinh thêm phần khó chịu, đồng thời đặt các khách hàng lớn như Tencent vào thế khó.

Mối quan hệ vốn sinh lợi của Nvidia với thị trường nhập khẩu chất bán dẫn lớn nhất thế giới đang bị đảo lộn bởi sự kết hợp giữa chiến tranh thương mại, căng thẳng địa chính trị và cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Hồi tháng 4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ban hành lệnh cấm Nvidia bán chip AI H20 phiên bản dành riêng cho Trung Quốc. Lệnh cấm này, theo đánh giá của Huang, có thể khiến công ty phải ghi giảm tồn kho 5.5 tỷ USD và mất tới 15 tỷ USD doanh thu. Tuy nhiên, quyết định đã nhanh chóng được đảo ngược như một phần của nhượng bộ từ Washington để đổi lấy việc Bắc Kinh duy trì nguồn cung các kim loại đất hiếm quan trọng.

Sự đảo ngược này mang lại niềm nhẹ nhõm lớn cho Nvidia. Theo dự báo của Visible Alpha, doanh thu tại Trung Quốc trong năm tài chính kết thúc vào tháng 1 tới sẽ tăng 185% lên khoảng 49 tỷ USD, chiếm gần 1/4 tổng doanh thu toàn cầu. Con số thực tế thậm chí có thể cao hơn, khi Trump mới đây tuyên bố sẵn sàng cho phép Nvidia bán phiên bản rút gọn của dòng chip Blackwell tiên tiến nhất cho thị trường này.

Nhưng triển vọng tích cực nhanh chóng bị phủ bóng. “Kế hoạch Hành động AI” mà Washington công bố hồi tháng 7 kêu gọi siết chặt hơn các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, bao gồm việc áp dụng và nâng cấp các công nghệ xác minh vị trí. Động thái này đã khiến Cơ quan Quản lý không gian mạng Trung Quốc triệu tập Nvidia để trao đổi. Tuần trước, công ty Mỹ đăng tải bài viết bằng cả tiếng Anh và tiếng Trung, khẳng định chip của mình không chứa “cửa hậu”, công tắc hủy hay phần mềm gián điệp.

Tuy nhiên, những trấn an này dường như chưa đủ. Vài tuần trước, tờ Nhân Dân — cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc — đã đăng bài xã luận với tiêu đề: “Nvidia, làm sao tôi có thể tin tưởng bạn?”. Tới Chủ nhật vừa qua, một bài bình luận khác lại tiếp tục chỉ trích chip H20 là mối đe dọa an ninh, kém tiên tiến và không thân thiện với môi trường, đồng thời kết luận rằng Trung Quốc “hoàn toàn có thể lựa chọn không mua”.

Đối tượng mà những thông điệp này nhắm tới có khả năng là các tập đoàn công nghệ lớn như Tencent hay ByteDance — công ty mẹ của TikTok — vốn đang trong quá trình xin cấp phép nhập khẩu chip H20, theo các báo cáo hồi tháng trước. Trong khi đó, Bắc Kinh vẫn kiên định mục tiêu giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, khuyến khích doanh nghiệp chuyển sang dùng sản phẩm nội địa. Giới chức đã gửi thông báo tới các công ty, khuyên không sử dụng chip Nvidia, đặc biệt trong các dự án liên quan đến chính phủ hoặc an ninh, theo nguồn tin hôm thứ Ba. Thêm vào đó, kế hoạch thu 15% doanh thu mới của Trump đồng nghĩa với việc các tập đoàn Trung Quốc sẽ gián tiếp đóng góp cho ngân sách Mỹ — điều khó được lòng Chủ tịch Tập Cận Bình.

Vấn đề ở chỗ, chip AI nội địa của Huawei, Cambricon Technologies và một số nhà sản xuất khác vẫn chưa thể sánh ngang về hiệu năng với sản phẩm của Nvidia. Bên cạnh đó, Nvidia còn sở hữu lợi thế lớn từ nền tảng lập trình CUDA, vốn đang lưu trữ kho ứng dụng, framework và phần mềm AI khổng lồ, đã trở thành tiêu chuẩn trong ngành. Điều này khiến việc rời bỏ Nvidia trở thành lựa chọn tốn kém và phức tạp cho khách hàng. Sự nghi ngại của Trung Quốc với Nvidia có thể sẽ tiếp tục gia tăng, nhưng trong hiện tại, lựa chọn thay thế của họ vẫn còn rất hạn chế.