Trung Quốc thử tên lửa từ tàu ngầm, phô diễn năng lực răn đe hạt nhân trên biển

Theo các chuyên gia, việc chỉ huy, kiểm soát và duy trì liên lạc với các tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân hoạt động bí mật dưới lòng biển là thách thức rất lớn. Điều này càng quan trọng đối với ban lãnh đạo Trung Quốc, nơi lòng trung thành chính trị của quân đội luôn được đặt lên hàng đầu.

Ông Collin Koh, chuyên gia an ninh tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore), cho rằng cuộc thử nghiệm không chỉ nhằm đánh giá khả năng kỹ thuật của tên lửa và tàu ngầm mà còn kiểm chứng toàn bộ hệ thống chỉ huy và điều hành.

Ông nhận định Trung Quốc vẫn còn nhiều thách thức trước khi đạt năng lực tấn công hoàn chỉnh, nhưng nước này đang tiến gần hơn tới khả năng tác chiến thực tế. Ngay cả khi tàu ngầm chưa thể tiếp cận vị trí đủ để tấn công lục địa Mỹ, chúng vẫn có thể vươn tới các mục tiêu như Guam và Hawaii.

Cuộc thử nghiệm sử dụng đầu đạn giả đã vấp phải chỉ trích từ một số nước trong khu vực. Mỹ cho biết đây là tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) rơi xuống Nam Thái Bình Dương.

Trong khi đó, truyền thông và giới chức Trung Quốc khẳng định đây chỉ là cuộc diễn tập quân sự thường kỳ, không nhằm vào bất kỳ quốc gia hay mục tiêu cụ thể nào và được tiến hành một cách chuyên nghiệp.

Đây là vụ thử tên lửa đạn đạo tầm xa quan trọng nhất của Trung Quốc kể từ tháng 9/2024, khi Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc phóng một tên lửa từ bệ phóng cơ động trên đảo Hải Nam ra Nam Thái Bình Dương.

Tàu ngầm hạt nhân giữ vai trò then chốt trong chiến lược răn đe

Theo các nhà phân tích, tên lửa hôm thứ Hai được phóng từ một trong sáu tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo Type-094 (SSBN) của Trung Quốc. Truyền thông nhà nước chỉ xác nhận đây là tàu ngầm tên lửa chiến lược mà không nêu rõ lớp tàu.

Các tùy viên quân sự và chuyên gia nhận định hoạt động của lực lượng SSBN, đóng tại đảo Hải Nam, là một trong những nội dung được theo dõi sát nhất trong chương trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc, do đây là thành phần quan trọng bảo đảm năng lực đáp trả hạt nhân sau đòn tấn công đầu tiên.

Nếu các tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân có thể hoạt động mà không bị phát hiện, Trung Quốc vẫn có khả năng đáp trả ngay cả khi lực lượng tên lửa trên bộ bị phá hủy trong một cuộc tấn công phủ đầu. Điều này đặc biệt quan trọng khi Bắc Kinh vẫn duy trì chính sách chính thức không sử dụng vũ khí hạt nhân trước.

Theo các chuyên gia, Mỹ và các đồng minh thường theo dõi tàu ngầm Trung Quốc thông qua tàu chiến, mạng lưới cảm biến dưới biển tại các tuyến hàng hải trọng yếu và máy bay tuần tra P-8 Poseidon. Các hoạt động giám sát này được dự báo sẽ gia tăng khi năng lực hải quân Trung Quốc tiếp tục phát triển.

Báo cáo của Lầu Năm Góc năm 2022 cho biết Trung Quốc đã bắt đầu triển khai các chuyến tuần tra răn đe hạt nhân gần như liên tục bằng tàu ngầm SSBN. Mỹ, Nga, Pháp và Anh đã duy trì năng lực này trong nhiều thập kỷ, còn Ấn Độ cũng đang phát triển hạm đội SSBN riêng.

Một nghiên cứu do Bulletin of the Atomic Scientists công bố trong tuần này cho biết chưa có xác nhận công khai từ phía Mỹ rằng các tàu ngầm Trung Quốc trong các chuyến tuần tra này thực sự mang đầu đạn hạt nhân, mặc dù một số quan chức Mỹ đã đưa ra nhận định như vậy trong các trao đổi riêng với nhóm nghiên cứu.

Báo cáo cũng lưu ý rằng chiến dịch thanh lọc quân đội do Chủ tịch Tập Cận Bình tiến hành, bao gồm cả lực lượng tên lửa của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, khiến khả năng bàn giao đầu đạn hạt nhân cho quân đội trong điều kiện thông thường trở nên kém khả thi hơn.

Hoàn thiện "bộ ba hạt nhân"

Địa điểm chính xác của vụ phóng cũng như loại tên lửa được sử dụng vẫn chưa được xác nhận. Tuy nhiên, khả năng các tàu ngầm SSBN của Trung Quốc cơ động bí mật ra ngoài vùng biển ven bờ sẽ là nội dung được giới quân sự quốc tế theo dõi chặt chẽ. Trong tương lai, tàu ngầm Type-094 dự kiến sẽ được thay thế bằng thế hệ mới có độ ồn thấp hơn.

Để có thể tấn công lãnh thổ lục địa Mỹ bằng tên lửa JL-3 hiện đại nhất, tàu ngầm Trung Quốc sẽ phải rời Biển Đông tiến ra Tây Thái Bình Dương, làm gia tăng nguy cơ bị lực lượng hải quân đối phương phát hiện.

Tên lửa JL-3, được cho là có khả năng mang nhiều đầu đạn hạt nhân và từng xuất hiện trong lễ duyệt binh tại Bắc Kinh vào tháng 9/2025, có tầm bắn khoảng 10,000 km.

Bất chấp nhiều thông tin chưa được công bố, báo Global Times của Trung Quốc cho rằng vụ phóng lần này cho thấy nước này đang không ngừng củng cố "bộ ba hạt nhân", tức năng lực triển khai vũ khí hạt nhân từ ba môi trường: trên bộ, trên biển và trên không.

Theo bài xã luận của tờ báo, năng lực này sẽ buộc các nước khác phải từ bỏ ý định gây sức ép quân sự tối đa hoặc tiến hành các cuộc tấn công phủ đầu nhằm buộc Trung Quốc nhượng bộ, qua đó góp phần giảm nguy cơ xảy ra xung đột quy mô lớn.