Tương lai eo biển Hormuz đặt Oman trước bài toán cân bằng chiến lược

Iran muốn cùng Oman quản lý hoạt động hàng hải tại Hormuz và thu phí một số dịch vụ, trong khi Mỹ cùng nhiều nước châu Âu và châu Á yêu cầu khôi phục hoàn toàn quyền tự do hàng hải như trước chiến tranh, không áp dụng các khoản phí bắt buộc đối với tàu thuyền.

Chính sách trung lập của Oman

Oman từ lâu theo đuổi chính sách "trung lập chủ động", duy trì quan hệ với mọi bên nhưng không đứng về phe nào. Quốc gia này nhiều lần đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, góp phần thúc đẩy thỏa thuận hạt nhân năm 2015, tiến trình hòa giải Iran - Saudi Arabia năm 2023 và lệnh ngừng bắn giữa Mỹ với lực lượng Houthi năm ngoái.

Khi chiến tranh bùng phát, Oman công khai phản đối quyết định của Mỹ phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cho rằng động thái này là "phi pháp", đồng thời khẳng định các cuộc đàm phán hạt nhân do nước này làm trung gian khi đó vẫn đạt tiến triển.

Tác động của chiến tranh đối với Oman

Không giống nhiều nước vùng Vịnh, Oman không có căn cứ quân sự Mỹ thường trực nên chịu ít thiệt hại hơn. Dù một số cảng bị trúng đạn và có tàu bị tấn công ngoài khơi, thủ đô Muscat hầu như không bị ảnh hưởng.

Nhờ các cảng nằm ngoài eo biển Hormuz, Oman vẫn duy trì xuất khẩu dầu trong suốt xung đột. Giá năng lượng tăng giúp doanh thu dầu mỏ cải thiện, trong khi thị trường chứng khoán Oman nằm trong nhóm tăng mạnh nhất khu vực. IMF dự báo nước này sẽ là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Vùng Vịnh trong năm 2026.

Hormuz sau chiến tranh

Cuộc chiến đã hình thành hai tuyến hàng hải mới qua Hormuz: một tuyến gần bờ Iran do Tehran kiểm soát và một tuyến gần Oman với sự hỗ trợ điều phối của Mỹ. Iran yêu cầu tàu thuyền phải xin phép Cơ quan quản lý eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA), sử dụng hành lang phía bắc và mua bảo hiểm bắt buộc.

Tehran muốn cùng Oman xây dựng cơ chế quản lý chung đối với Hormuz và thu phí một số dịch vụ. Trong khi đó, Oman vẫn khẳng định sẽ tuân thủ Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), theo đó chỉ được thu phí đối với các dịch vụ hàng hải cụ thể chứ không được thu phí quá cảnh.

Bài toán cân bằng của Muscat

Tuyên bố chung Iran - Oman ngày 23/6 cho biết hai nước sẽ tiếp tục thảo luận về cơ chế quản lý hoạt động hàng hải tại Hormuz. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, Oman cùng Mỹ và các nước GCC ra tuyên bố phản đối việc áp đặt bất kỳ khoản phí hay hình thức kiểm soát nào đối với eo biển.

Theo các nguồn tin, Oman đang nghiên cứu mô hình quản lý eo biển Malacca, nơi Indonesia, Malaysia và Singapore nhận các khoản đóng góp tự nguyện để duy trì hệ thống dẫn đường hàng hải. Cách tiếp cận này có thể giúp Muscat tìm kiếm giải pháp dung hòa giữa yêu cầu của Iran và lập trường của Mỹ cùng cộng đồng quốc tế.