Vì sao Eo biển Hormuz là tâm điểm bế tắc giữa Mỹ và Iran?

Tehran tuyên bố sẽ không mở lại Hormuz cho đến khi Washington dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân áp đặt lên các cảng của Iran. Điều này khiến việc khôi phục tự do hàng hải trở thành một trong những trở ngại lớn nhất trong các cuộc đàm phán hòa bình giữa hai bên.

Hoạt động vận tải bị đình trệ nghiêm trọng

Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền trong khu vực Vịnh Ba Tư đã khiến nhiều chủ tàu không còn muốn mạo hiểm đi qua Hormuz. Một số tàu vẫn hoạt động nhưng phải tắt hệ thống nhận dạng hoặc đàm phán với Iran để được bảo đảm an toàn.

Số chuyến tàu thương mại đi qua eo biển hiện đã giảm xuống dưới 10 chuyến mỗi ngày, so với khoảng 135 chuyến trong thời bình. Điều này khiến nhiều quốc gia sản xuất dầu trong khu vực buộc phải cắt giảm sản lượng do thiếu không gian lưu trữ.

Iran cũng thành lập một cơ quan mới để quản lý hoạt động qua lại tại Hormuz và đang thảo luận với Oman về khả năng áp dụng cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua khu vực.

Điều kiện để Hormuz hoạt động trở lại

Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình, hoạt động vận tải bình thường khó có thể được khôi phục ngay lập tức.

Các hãng tàu cần bảo đảm rằng tàu của họ có thể ra vào Vịnh Ba Tư an toàn. Một trong những rủi ro lớn nhất hiện nay là thủy lôi mà Iran cho biết đã được triển khai trên các tuyến hàng hải chính.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp vận tải muốn có lực lượng quân sự hộ tống. Tuy nhiên, Mỹ hiện không đủ nguồn lực để bảo vệ toàn bộ số tàu đi qua eo biển, trong khi Anh và Pháp đang thúc đẩy kế hoạch thành lập liên minh đa quốc gia nhằm bảo đảm an ninh hàng hải tại khu vực.

Tác động lâu dài đối với thị trường năng lượng

Cuộc khủng hoảng hiện nay cho thấy Iran có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đối với hoạt động vận tải tại Hormuz dù không sở hữu lực lượng hải quân lớn.

Ngay cả khi chiến tranh kết thúc, nguy cơ gián đoạn vẫn có thể khiến chi phí bảo hiểm tăng cao và làm giảm sức hấp dẫn của tuyến vận tải này. Một số hãng tàu có thể lựa chọn tránh Hormuz để giảm rủi ro.

Tầm quan trọng của Hormuz

Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Đây là tuyến xuất khẩu dầu chủ chốt của Saudi Arabia, Iraq, Iran, Kuwait, Bahrain, Qatar và UAE, với phần lớn lượng hàng được vận chuyển tới châu Á.

Ngoài dầu thô và LNG, nhiều mặt hàng khác như nhiên liệu, nhôm, phân bón và helium cũng được vận chuyển qua khu vực này.

Các nước vùng Vịnh có thể tránh Hormuz?

Khả năng thay thế Hormuz hiện rất hạn chế. Kuwait, Qatar và Bahrain gần như không có tuyến đường xuất khẩu khác.

Saudi Arabia và UAE đã sử dụng các đường ống dẫn dầu để giảm phụ thuộc vào eo biển, nhưng công suất vẫn không đủ để thay thế hoàn toàn lượng dầu xuất khẩu thông thường. Trong khi đó, các phương án thay thế của Iraq vẫn còn hạn chế.

Iran có quyền kiểm soát Hormuz?

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), Hormuz nằm trong vùng lãnh hải của Iran và Oman, nhưng các quốc gia phải bảo đảm quyền quá cảnh đối với tàu thuyền quốc tế.

Dù đã ký UNCLOS từ năm 1982, Iran đến nay vẫn chưa phê chuẩn hiệp ước này.