Bức tường thuế quan mới của Trump làm thay đổi cục diện thị trường toàn cầu

Tổng quan thị trường

Tổng thống Donald Trump đang triển khai các công cụ mới nhằm theo đuổi mục tiêu bảo hộ thương mại sau khi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng các mức thuế quan toàn cầu quy mô lớn của ông là không hợp pháp. Chính quyền Trump muốn tái thiết hệ thống thuế nhập khẩu sao cho có hiệu quả tương tự các mức thuế đã áp lên hầu hết đối tác thương mại lớn ngay đầu nhiệm kỳ thứ hai.

Tuy nhiên, tình hình hiện không còn giống thời điểm ngày 2/4/2025, thời điểm được ông Trump gọi là “Ngày Giải phóng”. Để tăng tính pháp lý cho các biện pháp thuế quan, nhiều quốc gia hiện đang bị điều tra với cáo buộc thực hiện các hành vi thương mại không công bằng, trong đó nổi bật là các cuộc điều tra liên quan đến lao động cưỡng bức và tình trạng dư thừa công suất công nghiệp.

Các cuộc điều tra này được thực hiện theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Không phải quốc gia nào cũng là đối tượng điều tra. Khi mức thuế phổ quát tạm thời 10% hết hiệu lực vào cuối tháng 7, một số nước có thể được hưởng lợi nhờ mức thuế thấp hơn trước đây, trong khi một số khác có nguy cơ chịu thiệt hại lớn hơn.

Dù vậy, chính sách thương mại của ông Trump luôn chứa đựng yếu tố khó lường. Chính quyền Mỹ vẫn có thể áp dụng các ngoại lệ đối với những mặt hàng không muốn bị tăng chi phí nhập khẩu, chẳng hạn thiết bị AI, máy kéo nông nghiệp hay cà phê Brazil. Ngược lại, phạm vi áp thuế cũng có thể được mở rộng để bổ sung thêm nhiều mặt hàng mới.

Một vấn đề khác vẫn chưa được giải quyết là số phận của các nền kinh tế như Ấn Độ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh, những nước đã ký thỏa thuận thương mại với Mỹ để giới hạn mức thuế ở ngưỡng thấp hơn, đặc biệt trong lĩnh vực ô tô. Giới chức Mỹ đã cố gắng trấn an rằng các thỏa thuận này vẫn còn hiệu lực.

Chuyến thăm Ấn Độ của Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer trong tuần này có thể cho thấy các quốc gia đã ký thỏa thuận sẽ được đối xử như thế nào trong giai đoạn tới. Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ Piyush Goyal cho biết vấn đề còn tồn tại là thuế nhập khẩu của Ấn Độ cần thấp hơn so với các đối thủ cạnh tranh.

Những bên được hưởng lợi

Philippines

Theo chính sách thuế công bố trong “Ngày Giải phóng”, Philippines chịu mức thuế 19%. Tuy nhiên, nếu các biện pháp liên quan đến lao động cưỡng bức được áp dụng như đề xuất hiện nay, mức thuế của nước này sẽ chỉ còn 12.5%.

Philippines không nằm trong cuộc điều tra về dư thừa công suất nên ít có nguy cơ bị tăng thuế trong tương lai gần. Điều này đồng nghĩa mức thuế có thể giảm gần 7 điểm phần trăm so với tháng 4/2025.

Trong bốn tháng đầu năm nay, Mỹ nhập khẩu 7.7 tỷ USD hàng hóa từ Philippines, tăng 51% so với cùng kỳ năm 2025.

Nam Phi

Tháng 4/2025, Nam Phi bị áp thuế 30% khi ông Trump nhiều lần cáo buộc chính phủ nước này phân biệt đối xử với người Afrikaner da trắng.

Hiện nay, mức thuế dự kiến có thể giảm xuống còn 12.5% sau khi cuộc điều tra về lao động cưỡng bức kết thúc. Tổng giá trị hàng hóa Nam Phi xuất khẩu sang Mỹ đến hết tháng 4 đạt 3.5 tỷ USD, giảm 56% so với cùng kỳ năm trước.

Các nền kinh tế nhỏ hơn

Nhiều quốc gia có kim ngạch thương mại với Mỹ dưới 10 tỷ USD cũng được dự báo hưởng lợi từ hệ thống thuế mới.

Pakistan có thể được giảm thuế từ 29% xuống 10%. Myanmar, quốc gia từng chịu mức thuế 44% vào tháng 4/2025, hiện có thể chỉ phải chịu mức thuế từ 0% đến 2% đối với phần lớn hàng hóa. Lào và Lesotho cũng ở trong tình thế tương tự.

Điều này có thể mở ra cơ hội mới để các tập đoàn đa quốc gia dịch chuyển chuỗi cung ứng sang những quốc gia có mức thuế thấp hơn.

Những bên chịu thiệt

Singapore

Dù các chi tiết cuối cùng chưa được công bố đầy đủ, Singapore gần như chắc chắn sẽ ở vị thế bất lợi hơn dưới hệ thống thuế mới.

Singapore không bị áp mức thuế khẩn cấp riêng trong tháng 4/2025 nhưng vẫn phải chịu mức thuế phổ quát 10%. Hiện nay, nước này có nguy cơ đối mặt với mức thuế 12.5% liên quan đến lao động cưỡng bức và có thể bị áp thêm thuế từ cuộc điều tra về dư thừa công suất.

Bà Deborah Elms, Giám đốc chính sách thương mại của Hinrich Foundation, cho biết Singapore nhận thức rất rõ những rủi ro từ hệ thống thuế mới. Trước đây nước này chỉ phải chịu mức thuế 10%, nhưng hiện nguy cơ bị đẩy lên mức cao hơn là rất lớn.

Thách thức càng lớn hơn khi Singapore là một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất thế giới, nơi nhiều nguyên liệu đầu vào được nhập khẩu rồi tái xuất dưới dạng sản phẩm hoàn thiện.

Còn quá sớm để đánh giá

Canada

Thoạt nhìn, Canada có vẻ ở vị thế thuận lợi hơn khi mức thuế nhập khẩu nhìn chung thấp hơn so với năm 2025. Ngoài ra, hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn USMCA vẫn được hưởng nhiều ưu đãi.

Tuy nhiên, các mức thuế theo ngành, đặc biệt là đối với kim loại, vẫn gây áp lực đáng kể lên doanh nghiệp Canada.

Ông Trump thường xuyên đe dọa rút khỏi USMCA và nhiều lần bày tỏ sự không hài lòng với các biện pháp đáp trả từ Canada. Vì vậy, Ottawa khó có thể yên tâm trước vòng đàm phán lại USMCA trong nửa cuối năm nay.

Mexico

Mexico đang tìm cách giảm thuế đối với ngành ô tô khi cho rằng mức thuế hiện nay cao hơn một số dòng xe nhập khẩu từ Hàn Quốc hoặc Nhật Bản.

Trong khuôn khổ đàm phán USMCA, Washington đang thúc ép Mexico áp dụng quy định yêu cầu xe sản xuất trong khu vực Bắc Mỹ phải có ít nhất 50% linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ.

Các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục ít nhất đến tháng 7, khiến tác động cuối cùng đối với thương mại Mexico vẫn chưa rõ ràng.

Liên minh châu Âu

EU đang chịu áp lực từ Mỹ trong việc hoàn tất và phê chuẩn thỏa thuận thương mại song phương.

Nghị viện châu Âu đã thông qua văn bản này vào tuần trước, trong khi các quốc gia thành viên dự kiến sẽ bỏ phiếu phê chuẩn cuối cùng trong tuần này, hoàn tất quá trình kéo dài gần một năm.

Tuy nhiên, tuần trước ông Trump lại khởi động cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Đức với cáo buộc nước này chi trả không đầy đủ cho các sản phẩm dược phẩm sáng tạo.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đáp lại rằng ông kỳ vọng Mỹ sẽ tôn trọng các cam kết thương mại với châu Âu và cho rằng chính sách thanh toán dược phẩm là vấn đề nội bộ của Đức.

Trung Quốc

Trung Quốc hiện ở vị thế tốt hơn rất nhiều so với thời điểm đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump từng cam kết áp thuế 60% đối với hàng hóa Trung Quốc. Theo ước tính của Bloomberg Economics, mức thuế thực tế hiện chỉ vào khoảng 21%.

Mỹ và Trung Quốc dự kiến sẽ xem xét lại thỏa thuận đình chiến thương mại vào mùa thu năm nay. Dù còn nhiều yếu tố khó lường, Chủ tịch Tập Cận Bình đã cho thấy đòn bẩy đáng kể của Trung Quốc đối với nền kinh tế Mỹ khi nước này từng hạn chế xuất khẩu đất hiếm trong năm ngoái.