Chỉ một nhóm nhỏ cổ phiếu đang gánh tương lai của S&P 500

Thị trường hiện nay không như vậy. Động lực tăng trưởng đến từ những doanh nghiệp đổi mới, có sức ảnh hưởng và khả năng sinh lời hàng đầu thế giới. Đúng là nhà đầu tư đang chấp nhận trả mức định giá cao hơn thông thường — khoảng 22 lần lợi nhuận dự phóng của chỉ số S&P 500. Đây là mức cao hơn so với kỳ vọng của tôi, nhưng vẫn chưa phải là quá đắt đối với một thị trường quy tụ nhiều doanh nghiệp chất lượng cao, đồng thời thấp hơn đáng kể so với giai đoạn cuối thập niên 1990 hay thậm chí năm 2020.

Tuy nhiên, điều đó vẫn chưa giải đáp hoàn toàn vấn đề. Khi lo ngại về bong bóng, giới đầu tư cũng muốn biết liệu đà tăng mạnh của thị trường có thể duy trì hay không. Điều đó là có thể, nhưng gánh nặng tạo ra tăng trưởng trong những năm tới sẽ tập trung vào ngày càng ít cổ phiếu vốn hóa lớn trong chỉ số, khiến dư địa cho sai sót trở nên rất hạn chế. Nếu các doanh nghiệp có hiệu suất vượt trội, chủ yếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), không đáp ứng được kỳ vọng rất cao của thị trường, đà tăng của chứng khoán sẽ chậm lại hoặc thậm chí đảo chiều.

Khả năng đó phụ thuộc chủ yếu vào tăng trưởng lợi nhuận. Kể từ thập niên 1990, hơn 70% tổng mức sinh lời của S&P 500 đến từ tăng trưởng lợi nhuận, trong khi phần còn lại đến từ cổ tức và sự thay đổi trong định giá. Để đánh giá triển vọng lợi nhuận, cần xem xét sâu hơn hai động lực chính là tăng trưởng doanh thu và biên lợi nhuận.

Trong bốn thập kỷ qua, tăng trưởng doanh thu và mở rộng biên lợi nhuận đóng góp gần như tương đương vào tăng trưởng lợi nhuận. Tuy nhiên, dư địa tiếp tục mở rộng biên lợi nhuận hiện nay là khá hạn chế. Biên lợi nhuận của S&P 500 đã tăng từ khoảng 4% đầu những năm 1990 lên 15%, nhờ các doanh nghiệp công nghệ và dịch vụ có biên lợi nhuận cao dần thay thế các nhà sản xuất truyền thống có biên lợi nhuận thấp.

Muốn biên lợi nhuận tiếp tục tăng, AI sẽ phải cải thiện đáng kể năng suất của các doanh nghiệp trong S&P 500 mà không làm suy giảm sức mạnh định giá, hoặc các doanh nghiệp có biên lợi nhuận cao sẽ phải tiếp tục mở rộng thị phần. Tuy nhiên, điều này không hề dễ dàng, bởi lợi nhuận doanh nghiệp thường có xu hướng quay về mức trung bình trong dài hạn. Việc biên lợi nhuận của toàn thị trường tiếp tục tăng mạnh sẽ là điều chưa từng có tiền lệ.

Điều đó đồng nghĩa nhà đầu tư không thể kỳ vọng nhiều hơn vào việc mở rộng biên lợi nhuận, và tăng trưởng doanh thu sẽ phải trở thành động lực chính. Tuy nhiên, con đường này cũng đang ngày càng thu hẹp.

Theo các ước tính do Bloomberg tổng hợp, số doanh nghiệp đóng góp vào tăng trưởng doanh thu của S&P 500 được dự báo sẽ giảm đáng kể trong những năm tới. Chỉ 13 doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo ra một nửa mức tăng trưởng doanh thu của toàn chỉ số trong bốn năm tới, thấp hơn chưa đến một nửa so với số lượng doanh nghiệp đóng góp trong giai đoạn năm năm trước đó.

Đà tăng của chỉ số sẽ phụ thuộc rất lớn vào nhóm Magnificent Seven (không bao gồm Tesla), cùng với các doanh nghiệp hưởng lợi từ AI như Broadcom, Micron Technology, Oracle và Dell Technologies. Ngoài ra, Ford Motor, Walmart và McKesson cũng được kỳ vọng sẽ đóng góp đáng kể, dù đây là những cái tên ít được chú ý hơn.

Nếu mở rộng phạm vi phân tích lên nhóm tạo ra 80% tăng trưởng doanh thu của S&P 500, số lượng doanh nghiệp đóng góp cũng giảm từ 104 trong giai đoạn năm năm trước xuống chỉ còn 70 trong bốn năm tới.

Nhóm doanh nghiệp này hiện chiếm gần hai phần ba tổng vốn hóa của S&P 500 theo phương pháp tính trọng số vốn hóa. Điều đó có nghĩa là phần lớn các doanh nghiệp còn lại trong chỉ số dù đạt kết quả kinh doanh rất tích cực cũng khó tạo ra tác động đáng kể đến diễn biến chung của S&P 500.

Sự tập trung quá mức này đã bắt đầu ảnh hưởng đến thị trường trong năm nay và có thể là dấu hiệu cho thấy nhà đầu tư đang dần nghi ngờ việc đặt cược vào quá ít doanh nghiệp. Tính đến hết phiên thứ Ba, nếu loại trừ nhóm Magnificent Seven, S&P 500 tăng 13%, cao hơn 3 điểm phần trăm so với mức tăng của toàn chỉ số. Trong khi đó, Magnificent Seven chỉ tăng khoảng 3%.

Đúng là vẫn có một số cổ phiếu mang dấu hiệu bong bóng. Tesla hiện được giao dịch ở mức 176 lần lợi nhuận dự phóng, trong khi còn 12 cổ phiếu khác có hệ số định giá trên 70 lần. Tuy nhiên, tổng tỷ trọng của nhóm này chỉ chiếm chưa đến 5% S&P 500, nên tác động của chúng đối với toàn bộ chỉ số là khá hạn chế.

Vấn đề lớn nhất của S&P 500 không nằm ở việc thị trường bị định giá quá cao. Điều đáng lo ngại là triển vọng tăng trưởng của chỉ số đang phụ thuộc vào số lượng doanh nghiệp ngày càng ít. Nếu những doanh nghiệp này gây thất vọng, thời kỳ tăng trưởng mạnh của thị trường nhiều khả năng sẽ chấm dứt.