Đạo luật GENIUS có phải là cánh cửa hậu cho CBDCs?

Từ Washington đến Phố Wall, phản ứng ban đầu là những tràng pháo tay. Giới chức tuyên bố rằng đạo luật này mở ra một kỷ nguyên mới cho đổi mới tài chính và phát triển công nghệ.

Nghe thì hấp dẫn. Nhưng lịch sử cho thấy các ngân hàng lớn ở Phố Wall có thành tích không mấy ấn tượng trong việc phát triển các sản phẩm tài chính nhằm cải thiện đời sống người dân.

Trước khủng hoảng tài chính năm 2008, chứng khoán được bảo đảm bằng thế chấp từng được ca ngợi là một "đổi mới tài chính". Nhưng thực tế, chúng được sử dụng để hợp thức hóa các khoản vay rác, được đóng gói lại và bán ra thị trường với xếp hạng AAA giả tạo, lừa dối các quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm.

Khi bong bóng vỡ, các ngân hàng này đã bán các tài sản đó lại cho Cục Dự trữ Liên bang với giá đầy đủ, khiến công chúng phải gánh chịu hậu quả.

Thực tế là, các tổ chức tài chính lớn không hoạt động giống như các doanh nghiệp nhỏ đang cố gắng đổi mới để tồn tại. Mối quan hệ giữa Washington và Phố Wall có thể nói là “gắn bó hơn cả ruột thịt”.

Các ngân hàng lớn gần như miễn trừ khỏi việc bị truy tố vì sai phạm. Chẳng hạn, không một lãnh đạo cấp cao nào từng bị đưa ra tòa vì những gian lận tài chính dẫn đến khủng hoảng năm 2008.

Không những vậy, họ còn luôn nhận được sự bảo vệ tuyệt đối trước hậu quả từ các quyết định sai lầm. Nếu thất bại, họ biết rằng công chúng sẽ phải giải cứu họ.

Trong quá khứ, đặc quyền này từng là ngầm hiểu. Nhưng giờ đây, điều đó đã được thể chế hóa. Sau những sự kiện như vụ sụp đổ của Long Term Capital Management năm 1997 và cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, các chính phủ đã nhanh chóng can thiệp.

Hiện tại, 29 ngân hàng lớn nhất thế giới được chỉ định là “Ngân hàng quan trọng hệ thống toàn cầu” (G-SIBs). Theo quy định quốc tế, các chính phủ có trách nhiệm bảo đảm rằng các ngân hàng này không được phép thất bại.

Đổi lại, những ngân hàng này thường phối hợp chặt chẽ với giới chức. Lấy ví dụ, trong chiến dịch Choke Point, chính phủ đã cùng các ngân hàng loại bỏ quyền tiếp cận dịch vụ tài chính của các ngành bị coi là “không phù hợp” như tiệm súng hay đại lý kim loại quý.

Giờ đây, Phố Wall đã có “đèn xanh” để triển khai stablecoin – những token kỹ thuật số đại diện cho tiền tệ như USD – thông qua các hệ thống thanh toán hoàn toàn mới.

Thay vì sử dụng mạng lưới phi tập trung như Bitcoin, các ngân hàng lớn đang xây dựng các hệ thống tập trung, nơi họ có thể theo dõi và kiểm soát toàn bộ hoạt động giao dịch: ai được giao dịch, giao dịch gì, ở đâu, vào thời điểm nào.

Đạo luật GENIUS không đề cập đến bất kỳ quyền riêng tư nào cho người dùng, cũng không có điều khoản chống kiểm duyệt.

Điều gì có thể đi chệch hướng?

Stablecoin có thể trở thành một phương tiện gián tiếp để khiến công chúng quen dần với một phiên bản sơ khai của CBDC – tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành. Nếu stablecoin nằm trong tay các ngân hàng lớn, chính phủ có thể truy cập dữ liệu giao dịch và áp dụng kiểm soát sâu rộng thông qua các bên trung gian.

Gần đây, việc chính phủ tài trợ cho các tổ chức phi chính phủ (NGO) để thực hiện các chương trình gây tranh cãi cho thấy một mô hình: dùng “bình phong tư nhân” để tránh các rào cản pháp lý hoặc sự phản đối chính trị.

Chiến lược này dường như đang tiếp tục với stablecoin. Dù CBDC đang gây lo ngại trong công chúng, rất ít người để ý rằng một số đối tượng trong thị trường tài chính Mỹ đang dấn thân vào lĩnh vực phát hành stablecoin.

Một số tổ chức nhân đạo hơn cũng có thể phát hành stablecoin. Tuy nhiên, rất khó để hình dung một stablecoin mà có thể thực sự phi tập trung, bảo vệ quyền riêng tư và chống kiểm duyệt.

Đạo luật GENIUS yêu cầu các nhà phát hành token phải đăng ký như một “tổ chức tài chính”. Điều này kéo theo nghĩa vụ phải tuân thủ các quy định như Chống rửa tiền (AML) và Biết khách hàng của bạn (KYC). Tức là, nhà phát hành sẽ giám sát sát sao người dùng – ai đang sử dụng, sử dụng như thế nào.

Tất nhiên, điều này sẽ được biện minh là nhằm ngăn chặn tội phạm như buôn ma túy hay khủng bố.

Nhưng có một điều rõ ràng: tất cả những diễn biến này chỉ làm tăng giá trị và tính cấp thiết của việc nắm giữ vàng và bạc cá nhân, nằm ngoài hệ thống giám sát – đặc biệt đối với những ai trân trọng tự do.