Đợt bán tháo cổ phiếu AI tại Hàn Quốc trở thành bài học về rủi ro của đòn bẩy tài chính

Phiên lao dốc kỷ lục 15% của cổ phiếu SK Hynix hôm thứ Hai đã buộc các quỹ đầu tư sử dụng đòn bẩy gắn với cổ phiếu ngành bán dẫn phải bán ra lượng cổ phiếu trị giá hàng tỷ USD. Điều này khiến đợt điều chỉnh định giá cổ phiếu AI trên phạm vi toàn cầu nhanh chóng biến thành một làn sóng bán tháo.

Áp lực bán góp phần khiến chỉ số Kospi mất khoảng 25% chỉ trong ba tuần, cho thấy các khoản vay ký quỹ, quỹ ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu và tỷ trọng tập trung của một số doanh nghiệp lớn trong chỉ số đã khuếch đại biến động của thị trường theo cả hai chiều.

Diễn biến này đang thu hút sự chú ý của giới đầu tư toàn cầu. Hàn Quốc giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng phần cứng AI, trong đó SK Hynix và Samsung Electronics chiếm hơn một nửa tỷ trọng của chỉ số Kospi. Sau khi SK Hynix niêm yết chứng chỉ lưu ký (ADR) tại Mỹ, tâm lý thị trường có thể liên tục lan truyền giữa Phố Wall và châu Á, làm gia tăng nguy cơ biến động do đòn bẩy tại Hàn Quốc lan rộng ra toàn cầu.

Điều này được thể hiện rõ trong phiên giao dịch ngày thứ Tư khi Kospi tăng hơn 6%, nhờ cổ phiếu SK Hynix phục hồi sau khi ADR của công ty tăng tới 27% tại Mỹ.

Theo Hebe Chen, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại Vantage Global Prime, nhu cầu đối với ngành bán dẫn vẫn được hỗ trợ bởi các yếu tố cơ bản vững chắc, nhưng việc nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy quá mức đã khiến thị trường trở nên mong manh hơn.

Bà cho rằng đòn bẩy từng khuếch đại đà tăng thì nay cũng đang khiến tốc độ giảm giá trở nên mạnh không kém.

ETF đòn bẩy khuếch đại biến động

Các quỹ ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu vẫn còn khá mới tại châu Á. Sản phẩm CSOP SK Hynix Daily 2x Leveraged Product niêm yết tại Hong Kong từ tháng 10 năm ngoái đã nhanh chóng trở thành quỹ lớn nhất thế giới trong phân khúc này.

Tại Hàn Quốc, hơn một chục quỹ ETF đòn bẩy theo cổ phiếu SK Hynix và Samsung Electronics được ra mắt vào cuối tháng 5, chủ yếu mang lại mức sinh lời gấp đôi biến động của cổ phiếu cơ sở. Tổng tài sản quản lý của các quỹ này hiện vượt 14 tỷ USD.

Tác động khuếch đại của các quỹ ETF đòn bẩy được thể hiện rõ trong tuần này. Theo Goldman Sachs, sau khi cổ phiếu SK Hynix giảm mạnh hai chữ số hôm thứ Hai, các quỹ có thể đã phải bán khoảng 5 tỷ USD cổ phiếu để tái cân bằng danh mục theo quy định hoạt động.

Khối lượng này tương đương khoảng 18% tổng giá trị giao dịch cổ phiếu và hợp đồng tương lai của SK Hynix trong ngày.

Việc giao dịch chủ yếu do yêu cầu tái cân bằng danh mục thay vì yếu tố cơ bản có thể khiến nhiều nhà đầu tư cá nhân tại Hàn Quốc chịu thiệt hại nặng, bởi họ thường nắm giữ các sản phẩm này lâu hơn thời gian được thiết kế. Theo dữ liệu Bloomberg, giá của hơn một chục quỹ ETF đòn bẩy theo SK Hynix và Samsung đã giảm khoảng 40% kể từ khi niêm yết vào tháng 5.

Giới chức Hàn Quốc cân nhắc siết quản lý

Các cơ quan quản lý tài chính Hàn Quốc hiện phải tìm cách hạn chế biến động mà không gây xáo trộn quá lớn cho thị trường. Tháng trước, cơ quan giám sát tài chính hàng đầu của nước này đã bày tỏ sự tiếc nuối khi từng phê duyệt các sản phẩm ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu.

Cố vấn chính sách của Tổng thống Hàn Quốc Kim Yong-beom cho biết nhà chức trách đang theo dõi chặt chẽ tác động của các quỹ ETF này và sẽ cân nhắc các biện pháp bổ sung nếu cần thiết.

Theo Jon Withaar, nhà quản lý danh mục tại Pictet Asset Management, dư địa can thiệp của cơ quan quản lý là không nhiều nếu không muốn ảnh hưởng tới cấu trúc thị trường. Tuy nhiên, nhiều khả năng Hàn Quốc sẽ tăng cường giáo dục nhà đầu tư, siết giới hạn sử dụng đòn bẩy và có thể hạ mức đòn bẩy tối đa từ 2 lần xuống còn 1.5 lần.

Ông cũng lưu ý rằng các cơ quan quản lý Hàn Quốc không có thẩm quyền đối với các quỹ ETF đòn bẩy đang niêm yết tại Hong Kong hoặc Mỹ.

Một rủi ro khác là biến động do ETF đòn bẩy có thể kích hoạt các lệnh gọi ký quỹ (margin call), dẫn đến làn sóng bán tháo dây chuyền. Tổng dư nợ ký quỹ trên thị trường Hàn Quốc đã vượt 38 nghìn tỷ won (25.4 tỷ USD) trong tháng 6 và vẫn ở mức 34.8 nghìn tỷ won tính đến đầu tuần này.

Ngoài ra, giới đầu tư cũng lo ngại đà giảm trên thị trường Mỹ sẽ nhanh chóng lan sang Seoul, nơi các quỹ ETF đòn bẩy và các lệnh gọi ký quỹ tiếp tục khuếch đại biến động trước khi tác động ngược trở lại Phố Wall, tạo nên vòng xoáy giao dịch kéo dài gần như suốt 24 giờ.

Theo Aadil Ebrahim, Giám đốc bộ phận cổ phiếu tại Klay Group, các sản phẩm đầu tư mang tính đầu cơ cao như ETF đòn bẩy thường kết thúc bằng những đợt thua lỗ lớn khi xu hướng đảo chiều.

Ông cho rằng điều đang diễn ra hiện nay là các quỹ ETF buộc phải bán cổ phiếu ở mức giá thấp hơn chỉ vì giá cổ phiếu cơ sở suy yếu, trong khi các yếu tố nền tảng của doanh nghiệp hầu như không thay đổi.