Mỹ lo thiếu hụt khoáng sản chiến lược khi Trung Quốc duy trì hạn chế xuất khẩu

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc được áp dụng từ tháng 4/2025 nhằm đáp trả chính sách thuế quan “Liberation Day” của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Dù tại hội nghị Busan hồi tháng 10 năm ngoái, Nhà Trắng từng tuyên bố Trung Quốc cam kết “xóa bỏ hiệu quả” các biện pháp hạn chế khoáng sản chiến lược, Bắc Kinh hiện vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ đối với nhiều loại đất hiếm quan trọng.

Sau sáu tháng, tuyên bố mới nhất của Nhà Trắng được xem là sự thừa nhận rằng cơ chế kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sẽ tiếp tục tồn tại lâu dài. Tuyên bố cũng không nhắc tới việc liệu thỏa thuận đình chiến kéo dài một năm đối với một số hạn chế đất hiếm khác của Trung Quốc, dự kiến hết hạn vào tháng 11 tới, có được gia hạn hay không.

Theo bản thông tin do Nhà Trắng công bố hôm Chủ nhật, Trung Quốc đồng ý giải quyết những lo ngại của Mỹ liên quan tới tình trạng thiếu hụt các khoáng sản chiến lược và đất hiếm như yttrium, scandium và indium.

Washington cũng cho biết Bắc Kinh sẽ xem xét các hạn chế đối với công nghệ chế biến đất hiếm, lĩnh vực mà Trung Quốc đang kiểm soát gần như toàn bộ nguồn cung toàn cầu và được bảo vệ nghiêm ngặt nhằm duy trì lợi thế cho các doanh nghiệp trong nước.

Trong khi đó, Bộ Thương mại Trung Quốc không đề cập tới vấn đề đất hiếm trong bản tổng kết riêng công bố hôm thứ Bảy.

Dù giấy phép xuất khẩu đất hiếm hiện vẫn được cấp cho các ngành như ô tô và điện tử tiêu dùng, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực nhạy cảm có liên quan tới quốc phòng vẫn tiếp tục gặp khó khăn và chậm trễ trong việc tiếp cận nguồn cung.

Reuters trước đó cho biết tình trạng thiếu hụt yttrium – vật liệu dùng trong lớp phủ chịu nhiệt của động cơ máy bay – và scandium sử dụng trong sản xuất chip đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới ngành công nghiệp Mỹ. Nhiều doanh nghiệp đã vận động Washington gây sức ép với Bắc Kinh để tháo gỡ tình trạng này.

Một loại khoáng sản lần đầu được Nhà Trắng nhắc tới là indium, nguyên liệu quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn và đã nằm trong danh sách kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc từ tháng 2/2025.

Hợp chất indium phosphide đóng vai trò quan trọng trong sản xuất chip quang tử thế hệ mới, công nghệ sử dụng ánh sáng thay cho điện để xử lý dữ liệu. Công nghệ này đang được ứng dụng ngày càng nhiều trong các trung tâm dữ liệu AI, mạng cáp quang tốc độ cao và công nghệ 6G.

Ngoài ra, indium tin oxide còn được sử dụng để sản xuất màn hình LED cho các thiết bị điện tử tiêu dùng.

Dữ liệu hải quan cho thấy xuất khẩu indium của Trung Quốc đã giảm mạnh trong 14 tháng qua. Tổng lượng xuất khẩu toàn cầu giảm khoảng hai phần ba, trong khi lượng xuất sang Mỹ giảm tới 77%.

Công ty Coherent, doanh nghiệp đang nắm khoảng 40% thị phần toàn cầu về linh kiện quang học indium phosphide, là một trong những doanh nghiệp tham gia phái đoàn tháp tùng ông Trump trong chuyến thăm Trung Quốc gần đây.

Ông Paul Triolo, chuyên gia chính sách công nghệ Trung Quốc tại DGA-Albright Stonebridge Group, cảnh báo rằng nếu quá trình cấp phép xuất khẩu của Trung Quốc tiếp tục chậm chạp hoặc mang tính chính trị, các doanh nghiệp Mỹ có thể đối mặt với chi phí nguyên liệu cao hơn, khó mở rộng công suất và gặp khó trong việc đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng từ các trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn.