Mỹ thúc đẩy nghị quyết khiển trách Iran về lượng uranium thất lạc

Theo các thanh sát viên quốc tế, lượng uranium làm giàu ở mức gần đạt cấp độ chế tạo vũ khí của Iran vẫn chưa được xác định rõ vị trí kể từ khi Mỹ bắt đầu các chiến dịch không kích nhằm vào nước này cách đây một năm.

Hội đồng Thống đốc IAEA sẽ nhóm họp trong tuần này để xem xét đề xuất của Mỹ. Dự thảo nghị quyết yêu cầu Iran cung cấp thông tin về nơi lưu trữ uranium làm giàu cũng như cho phép các thanh sát viên tiếp cận ngay lập tức các cơ sở liên quan.

Lần gần nhất IAEA thông qua một nghị quyết khiển trách nhằm vào Iran, Israel đã mở cuộc tấn công vào nước này chỉ một ngày sau đó, châm ngòi cho cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào năm ngoái.

Trong cuộc xung đột đó, các cơ sở hạt nhân của Iran bị tấn công và Mỹ cho rằng nhiều kho uranium làm giàu cao có thể đã bị chôn vùi dưới đống đổ nát.

Tình hình hiện nay diễn biến phức tạp hơn khi các cuộc tấn công bằng tên lửa và không kích giữa Iran và Israel tiếp tục tái diễn, làm dấy lên nghi ngờ về khả năng duy trì một lệnh ngừng bắn lâu dài giữa Washington và Tehran.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố muốn thu hồi và tiêu hủy lượng uranium làm giàu cao của Iran với sự hợp tác từ Tehran như một phần của thỏa thuận hòa bình lâu dài. Ông cũng cảnh báo Mỹ có thể sử dụng biện pháp quân sự mạnh tay nếu không đạt được thỏa thuận.

Theo IAEA, trước các cuộc không kích năm 2025, kho uranium của Iran được kiểm tra hằng tuần nhằm bảo đảm không bị chuyển hướng sang mục đích quân sự. Tuy nhiên, hoạt động thanh sát đã giảm mạnh sau khi Iran áp đặt các hạn chế mới.

Các thanh sát viên vẫn chưa thể tiếp cận trở lại các cơ sở hạt nhân bị hư hại tại Fordow, Isfahan và Natanz, nơi lưu giữ khoảng 440.9 kg uranium làm giàu ở mức cao và 8,599.6 kg vật liệu hạt nhân làm giàu ở mức thấp hơn.

IAEA cảnh báo càng để lâu ngoài phạm vi giám sát, nguy cơ số vật liệu này bị sử dụng cho các mục đích phi hòa bình càng gia tăng.

Dự thảo nghị quyết của Mỹ vẫn nhấn mạnh sự cần thiết của một giải pháp ngoại giao và kêu gọi Iran tham gia đàm phán một cách nghiêm túc, không kèm điều kiện tiên quyết. Tuy nhiên, văn bản cũng phản ánh sự thất vọng ngày càng lớn của các nước phương Tây trước việc thanh sát viên quốc tế bị hạn chế tiếp cận trong nhiều tháng qua.

Dù Mỹ vẫn để ngỏ khả năng đưa vấn đề Iran ra Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, triển vọng đạt được các biện pháp trừng phạt mới không được đánh giá cao. Nga và Trung Quốc đang ngày càng xích lại gần Iran và nhiều khả năng sẽ phản đối bất kỳ nỗ lực nào nhằm gia tăng sức ép lên Tehran.

Vì vậy, cuộc bỏ phiếu tại IAEA chủ yếu mang ý nghĩa chính trị, nhằm tái khẳng định vai trò giám sát của cơ quan này và gia tăng áp lực buộc Iran phải giải trình về lượng uranium mà các thanh sát viên vẫn chưa thể xác minh.