Mỹ và Iran kết thúc vòng đàm phán cấp cao tại Thụy Sĩ

Trong tuyên bố chung, Qatar và Pakistan cho biết Mỹ và Iran đã nhất trí về một lộ trình nhằm đạt được thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày. Các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục diễn ra trong phần còn lại của tuần tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock thuộc sở hữu của Qatar ở Thụy Sĩ.

Theo tuyên bố, hai bên cũng thống nhất một cơ chế nhằm chấm dứt giao tranh tại Lebanon và thiết lập đường dây liên lạc để bảo đảm hoạt động vận tải thương mại qua Eo biển Hormuz được an toàn.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã khai mạc các cuộc đàm phán với phía Iran từ ngày Chủ nhật, dựa trên biên bản ghi nhớ được ký kết tuần trước nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh được thiết lập từ tháng 4 thêm ít nhất 60 ngày. Các cuộc thảo luận kéo dài đến rạng sáng thứ Hai.

Trên mạng xã hội, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết nước này đã đạt được các miễn trừ cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu, được giải phóng một phần tài sản bị đóng băng ở nước ngoài, đồng thời khởi động một kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế cho Iran.

Nhà Trắng chưa đưa ra bình luận ngay lập tức về việc liệu vòng đàm phán hiện tại đã chính thức kết thúc hay chưa.

Ngay trước khi đàm phán bắt đầu hôm Chủ nhật, Fox News đưa tin Tổng thống Trump đã cảnh báo các quan chức Iran rằng nước này sẽ “không còn tồn tại” nếu tiếp tục đóng Eo biển Hormuz. Ông cũng nhắc lại tuyên bố trước đó rằng Mỹ có thể tiếp quản tuyến đường thủy chiến lược này và thậm chí áp phí đối với hoạt động vận tải qua đây.

Hai phía Mỹ và Iran đưa ra những mô tả khác nhau về diễn biến các cuộc thảo luận tại Thụy Sĩ.

Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran dẫn lời một nguồn tin cho biết sau khi các phát biểu cứng rắn của ông Trump được công bố, phái đoàn Iran đã từ chối quay trở lại phòng họp. Tuy nhiên, các thông điệp vẫn tiếp tục được trao đổi thông qua các nhà trung gian Qatar và Pakistan.

Nguồn tin này cho biết phía Iran khẳng định các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân chỉ có thể bắt đầu sau khi những nội dung khác trong biên bản ghi nhớ được thực hiện, bao gồm việc giải phóng tài sản bị phong tỏa và Mỹ cấp miễn trừ cho hoạt động xuất khẩu dầu của Iran.

Trong khi đó, một nhà ngoại giao Mỹ tham gia đàm phán nói với Reuters rằng phía Iran chưa từng rời khỏi tiến trình thương lượng.

“Người Iran vẫn ở đây và tiếp tục đàm phán đến tận đêm khuya. Chúng tôi đã thảo luận về Eo biển Hormuz, Lebanon, các vấn đề hạt nhân và chi tiết triển khai biên bản ghi nhớ, cùng nhiều nội dung khác,” vị này cho biết.

Theo một quan chức Mỹ, các cuộc thảo luận cấp cao dự kiến kết thúc trong ngày thứ Hai, trong khi các nhóm kỹ thuật sẽ tiếp tục ở lại để đàm phán thêm.

Biên bản ghi nhớ được ký kết tuần trước đặt mục tiêu mở lại hoàn toàn Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới – đồng thời chấm dứt mọi hành động thù địch, bao gồm cả tại Lebanon, nơi Israel vẫn tiếp tục không kích trong khi lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn vẫn tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu Israel.

Iran cho rằng Mỹ chưa thực hiện cam kết chấm dứt giao tranh tại Lebanon nên đã tuyên bố nối lại việc hạn chế giao thông hàng hải qua Eo biển Hormuz vào cuối tuần qua. Tehran cũng khẳng định các cuộc đàm phán hôm Chủ nhật sẽ không đề cập đến những vấn đề trọng tâm như chương trình hạt nhân.

Tại cuộc họp ở Thụy Sĩ với sự tham gia của các nhà trung gian Qatar, ông Vance cho rằng bạo lực tại Lebanon không làm thay đổi tiến triển đạt được trong nỗ lực chấm dứt xung đột.

“Những tiến trình như thế này luôn có những giai đoạn phức tạp,” ông nói.

Trong khi đó tại Mỹ, Tổng thống Trump tiếp tục cảnh báo Iran sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công mới nếu không kiểm soát các lực lượng đồng minh trong khu vực.

“Iran phải ngay lập tức ngăn các lực lượng được họ hậu thuẫn ở Lebanon gây bất ổn. Nếu không, chúng tôi sẽ tấn công Iran mạnh hơn nhiều so với tuần trước,” ông Trump viết trên mạng xã hội, ám chỉ lực lượng Hezbollah.

Dù vậy, ông Vance cho biết Tổng thống Trump vẫn mong muốn mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ với người dân Iran.

Một nhà ngoại giao Mỹ cho biết các cuộc thảo luận cũng tập trung vào việc làm rõ những thông điệp chưa thống nhất từ phía Iran liên quan đến Eo biển Hormuz, đồng thời xây dựng cơ chế tránh leo thang nhằm bảo đảm tuyến hàng hải này luôn mở cửa hoàn toàn.

Iran viện dẫn tình hình Lebanon để tiếp tục đóng Eo biển Hormuz

Mặc dù một lệnh ngừng bắn mới tại Lebanon đã được công bố hôm thứ Sáu, giao tranh trên thực địa vẫn chưa thực sự chấm dứt. Iran tuyên bố vào thứ Bảy rằng vì lý do này, nước này tiếp tục hạn chế hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz. Việc gián đoạn kéo dài gần bốn tháng đã gây ra cú sốc lớn nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu trong lịch sử hiện đại.

Các quan chức Mỹ bác bỏ tuyên bố cho rằng eo biển đã bị đóng hoàn toàn, nhưng dữ liệu vận tải biển cho thấy hoạt động lưu thông thực sự đã giảm đáng kể.

Theo công ty phân tích Kpler, chỉ có năm tàu đi qua Hormuz trong ngày Chủ nhật, giảm mạnh so với 26 tàu được ghi nhận một ngày trước đó. Tuy nhiên, dữ liệu này có thể không phản ánh đầy đủ các tàu đã tắt thiết bị phát tín hiệu khi hoạt động trong khu vực.

Hãng thông tấn Fars của Iran dẫn nguồn tin quân sự cho biết hiện chưa có giấy phép mới nào được cấp cho tàu thuyền đi qua Hormuz cho đến khi có thông báo tiếp theo.

Tổng thống Trump cho biết ông chấp thuận biên bản ghi nhớ tuần trước nhằm ngăn chặn nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu do giá dầu tăng vọt vì việc đóng cửa Eo biển Hormuz.

Sau khi giảm mạnh trong tuần trước, giá dầu đã tăng trở lại trong phiên giao dịch đầu tuần. Dầu Brent tăng hơn 1 USD lên 81.66 USD/thùng khi thị trường phản ứng với những bất ổn xung quanh tiến trình đàm phán hòa bình.

Tại Lebanon, ngày Chủ nhật được xem là một trong những ngày yên ắng nhất trong nhiều tuần qua khi không ghi nhận các vụ giao tranh lớn sau hai ngày liên tiếp xảy ra các cuộc không kích dữ dội của Israel và các đợt pháo kích từ Hezbollah.

Kể từ khi Israel mở chiến dịch quân sự tại Lebanon vào tháng 3 nhằm truy quét lực lượng Hezbollah, hơn một triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa.

Các phóng viên Reuters tại miền nam Lebanon cho biết lưu lượng giao thông trong ngày Chủ nhật là lớn nhất kể từ khi biên bản ghi nhớ được ký kết, khi nhiều người dân bắt đầu trở về nơi sinh sống. Trên các tuyến đường cao tốc đông đúc, nhiều người đứng bên cạnh xe cộ và vẫy cờ Hezbollah khi trở về nhà.