NATO tăng cường phòng thủ Bắc Cực nhưng còn khoảng cách lớn với Nga

Trong cuộc tập trận Arctic Sentry tại Na Uy hồi tháng 3, khoảng 30,000 binh sĩ NATO diễn tập kịch bản phản công một "đối thủ từ phía đông" – cách gọi ám chỉ Nga. Sáng kiến này được Tổng thư ký NATO Mark Rutte khởi động nhằm củng cố sườn phía bắc của liên minh, đồng thời thuyết phục Washington từ bỏ ý định kiểm soát Greenland.

Tuy nhiên, việc tăng cường hiện diện quân sự ở Bắc Cực đòi hỏi các khoản đầu tư rất lớn vào tàu phá băng, tàu ngầm, máy bay không người lái, vệ tinh và hệ thống giám sát hiện đại. Đây là thách thức không nhỏ trong bối cảnh Mỹ cắt giảm hiện diện quân sự tại châu Âu và từng nhiều lần đặt câu hỏi về vai trò của NATO.

Biến đổi khí hậu khiến băng tan, mở ra các tuyến hàng hải mới và làm gia tăng giá trị chiến lược của Bắc Cực. Trong hơn một thập kỷ qua, Nga đã hiện đại hóa hạm đội tàu phá băng lớn nhất thế giới, tái kích hoạt nhiều căn cứ thời Liên Xô và tăng cường năng lực quân sự tại khu vực giàu tài nguyên này.

Một trong những ưu tiên của NATO là theo dõi hoạt động quân sự tại bán đảo Kola của Nga, nơi tập trung khoảng hai phần ba năng lực răn đe hạt nhân trả đũa của Moscow cùng Hạm đội phương Bắc. Từ đây, Nga có thể triển khai tàu ngầm hạt nhân hoặc tên lửa siêu vượt âm hướng tới Mỹ, khiến năng lực cảnh báo sớm và giám sát trở nên đặc biệt quan trọng.

Các chuyên gia cho rằng NATO cần mở rộng năng lực tình báo, giám sát và trinh sát tại Bắc Cực thông qua hệ thống vệ tinh hoạt động ở vĩ độ cao, máy bay không người lái chịu được thời tiết khắc nghiệt, radar mặt đất và cảm biến dưới biển thế hệ mới. Chi phí cho các dự án này có thể lên tới hàng trăm tỷ USD.

Biến đổi khí hậu cũng khiến việc phát hiện tàu ngầm ngày càng khó khăn do nhiệt độ và độ mặn của nước biển thay đổi, làm biến đổi khả năng truyền âm dưới nước. Điều này buộc NATO phải đầu tư các công nghệ dò tìm mới để duy trì khả năng theo dõi tàu ngầm Nga.

Liên minh đã bắt đầu triển khai một số bước đi đáng chú ý. Các nước Bắc Âu nằm trong nhóm chi tiêu quốc phòng cao nhất NATO và hướng tới mục tiêu dành 5% GDP cho quốc phòng vào năm 2035. Mỹ và Phần Lan hợp tác đóng thêm tàu phá băng, Na Uy mua tàu khu trục và tàu ngầm mới, trong khi Canada công bố kế hoạch 35 tỷ CAD nhằm tăng cường hạ tầng quân sự tại Bắc Cực.

Anh cũng tăng gấp đôi số lính thủy đánh bộ thường trực tại Na Uy lên 2,000 quân, còn NATO đã kích hoạt một lực lượng mới gồm 600 binh sĩ đóng tại vùng Lapland của Thụy Điển và Phần Lan để nâng cao khả năng tác chiến trong điều kiện băng giá.

Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định việc duy trì ưu tiên cho Bắc Cực không hề dễ dàng khi cuộc chiến tại Ukraine vẫn tiêu tốn phần lớn nguồn lực quân sự và ngân sách quốc phòng của phương Tây.

Trong khi đó, các nước châu Âu cũng ngày càng lo ngại về cam kết của Mỹ đối với NATO sau những phát biểu của ông Trump về Greenland và khả năng giảm hiện diện quân sự tại châu Âu. Na Uy hiện nhấn mạnh rằng việc Mỹ tiếp tục hiện diện tại Bắc Cực không chỉ phục vụ lợi ích của châu Âu mà còn trực tiếp bảo vệ an ninh quốc gia của Washington, bởi chỉ cách biên giới Na Uy khoảng 100 km là một trong những kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới của Nga.