Nhà đầu tư Trung Quốc tháo chạy sau chiến dịch siết giao dịch chứng khoán xuyên biên giới

Ông Richard Wang, một chuyên gia trí tuệ nhân tạo đang làm việc tại Mỹ và sở hữu khoảng 120,000 USD cổ phiếu thông qua Futu Holdings, cho biết ông đã bán toàn bộ cổ phiếu Mỹ hôm thứ Sáu sau khi Trung Quốc thực hiện động thái cứng rắn nhằm bịt các lỗ hổng kiểm soát vốn. Ông hiện chờ thị trường Hong Kong mở cửa trở lại vào thứ Ba để bán nốt các khoản đầu tư còn lại.

Động thái bất ngờ này lập tức gây phản ứng mạnh trên thị trường. Chỉ số Nasdaq Golden Dragon China giảm 2.2%, trong khi vốn hóa của Futu bốc hơi hơn một phần tư. Giới phân tích cho rằng tác động sẽ còn lan sang Hong Kong khi thị trường mở cửa trở lại, bởi biện pháp mới có nguy cơ làm giảm thanh khoản và ảnh hưởng tới làn sóng IPO đang bùng nổ tại đây trong bối cảnh nhu cầu từ nhà đầu tư Trung Quốc đại lục suy yếu.

Theo Bloomberg Intelligence, khoảng 1 nghìn tỷ USD “dòng tiền nóng” đã rời khỏi Trung Quốc trong năm ngoái, mức cao nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê năm 2006.

Citic Securities ước tính chiến dịch siết chặt lần này có thể ảnh hưởng tới khoảng 250 tỷ HKD tài sản tại Hong Kong, trong đó riêng Futu chiếm khoảng 150-180 tỷ HKD. Từ đầu năm tới nay, Futu đã bảo lãnh phát hành 30 thương vụ IPO tại Hong Kong, nhiều hơn bất kỳ ngân hàng nào khác.

“Trung Quốc lo ngại dòng vốn tiếp tục chảy ra ngoài nên đang đóng kênh giao dịch xuyên biên giới và buộc dòng tiền quay lại thị trường trong nước,” Wang nói từ California. “Vì thế tôi quyết định rút lui.”

Chiến dịch lần này được xem là bước leo thang so với cuối năm 2022, thời điểm Trung Quốc yêu cầu các công ty môi giới trực tuyến chấn chỉnh hoạt động trái phép và ngừng mở tài khoản mới cho nhà đầu tư trong nước. Hôm thứ Sáu, Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc đã phạt tổng cộng hơn 330 triệu USD đối với Futu, Tiger Brokers của Up Fintech và Longbridge Securities vì hoạt động không giấy phép tại đại lục.

Nhiều nhà đầu tư trước đó vẫn tìm cách lách quy định năm 2022 bằng giấy tờ giả. Bà Daisy Qin, nhân viên ngân hàng tại Thành Đô, cho biết bà đã mở tài khoản Futu năm ngoái bằng địa chỉ của một người bạn tại Hong Kong để tham gia IPO.

Cuối tuần qua, bà vội liên hệ các công ty môi giới khác để tìm giải pháp thay thế nhưng phát hiện điều kiện mở tài khoản đã bị siết chặt hơn nữa. Hiện bà chuẩn bị bán toàn bộ số cổ phiếu trị giá khoảng 2 triệu nhân dân tệ.

“Một số người đang chuyển sang môi giới tại Singapore hoặc Mỹ, nhưng tôi không muốn chờ quy định chi tiết nữa,” bà nói. “Tôi sẽ bán toàn bộ cổ phiếu và rút lui ngay để tránh rủi ro.”

Các ngân hàng hiện bắt đầu lấp khoảng trống này. Ông Allen Wang, đối tác tại hãng luật Jincheng Tongda & Neal ở Thượng Hải, cho biết một số khách hàng đã chuyển giao dịch cổ phiếu nước ngoài sang các tổ chức như chi nhánh Hong Kong của Bank of China hoặc HSBC, nơi vẫn cho phép giao dịch xuyên biên giới.

Theo ông, nhà đầu tư không cần bán cổ phiếu vì tài khoản có thể được chuyển thông qua cơ chế lưu ký. Trước đây ngân hàng ít hấp dẫn hơn các nền tảng như Futu do phí cao và giao dịch kém linh hoạt, nhưng hiện vị thế đã thay đổi.

“Quy định hiện vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng, nhưng khách hàng lo ngại rằng sau này ngân hàng cũng có thể bị siết,” ông nói.

Một số công ty môi giới Trung Quốc hoạt động tại Hong Kong hiện cũng đang chờ hướng dẫn chi tiết để đánh giá mức độ ảnh hưởng trước khi điều chỉnh hoạt động kinh doanh. Một số vẫn hy vọng các tài khoản mở trước năm 2022 sẽ không bị ảnh hưởng.

Dù trước đây Trung Quốc cho phép các công ty môi giới trực tuyến tiếp tục phục vụ khách hàng cũ, giới chức hôm thứ Sáu yêu cầu tất cả tài khoản “bất hợp pháp” phải được thanh lý trong vòng hai năm. Bắc Kinh cho biết mục tiêu là làm sạch thị trường vốn và đưa nhà đầu tư quay lại các kênh đầu tư nước ngoài được cấp phép.

Chiến dịch này cũng diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc tăng cường đánh thuế thu nhập ở nước ngoài trong vài năm gần đây, bao gồm lợi nhuận từ giao dịch cổ phiếu offshore. Chính phủ đang tìm cách tăng nguồn thu ngân sách khi doanh thu bán đất sụt giảm và chính quyền địa phương chìm trong nợ nần.

Ông Dong Yizhi tại hãng luật Joint-win Partners cho biết nhiều người vẫn tin có thể lách quy định mới thông qua các hình thức như kết hôn với người nước ngoài. Tuy nhiên, ông cảnh báo đợt siết chặt lần này khác biệt đáng kể so với trước đây và có thể dẫn tới việc tăng cường chia sẻ dữ liệu tài khoản tài chính giống cách Mỹ giám sát tài khoản của người không cư trú.

Ông Chen Li, CEO Soochow Securities Hong Kong Financial Holdings, cho rằng việc đưa dòng vốn trở lại các kênh chính thức như Stock Connect hoặc quỹ QDII sẽ giúp chính phủ dễ đánh thuế tài sản ở nước ngoài hơn, đồng thời đặt nền móng cho quá trình mở cửa tài chính trong tương lai.

“Theo dọn thị trường không có nghĩa Trung Quốc sẽ loại bỏ toàn bộ tổ chức tài chính nước ngoài, mà là tái lập trật tự và chuẩn bị cho quá trình mở cửa tuân thủ hơn sau này,” ông nói. “Không phải đóng tất cả cánh cửa, mà là đóng một lối nhỏ để mở ra cánh cổng lớn hơn.”

Một số nhà đầu tư đã nhanh chóng thích nghi. Tom, nhân viên một công ty công nghệ tại Bắc Kinh, cho biết ông sẽ chuyển toàn bộ 2 triệu nhân dân tệ cổ phiếu Hong Kong và Mỹ sang các sản phẩm Stock Connect và quỹ QDII chính thức.

“Tôi vốn định sớm muộn cũng đưa tiền về các kênh chính thức, nhưng bị buộc phải làm gấp lại là chuyện khác,” ông nói. “Dù vậy, cũng không còn lựa chọn nào khác vì không thể đi ngược ý chí của nhà nước.”