Nhật Bản ghi nhận số vụ phá sản do đồng yên suy yếu tăng mạnh

Theo Tokyo Shoko Research, có 45 doanh nghiệp phá sản từ tháng 1 đến tháng 6 với nguyên nhân trực tiếp được xác định là đồng JPY yếu, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất kể từ năm 2022, khi tổ chức này bắt đầu thống kê riêng nhóm doanh nghiệp phá sản vì biến động tỷ giá.

Dữ liệu cho thấy các doanh nghiệp nhỏ – nơi sử dụng phần lớn lực lượng lao động Nhật Bản – ngày càng khó chống chịu trước tình trạng đồng JPY suy yếu kéo dài, dù các doanh nghiệp xuất khẩu vẫn được hưởng lợi.

Điều này cũng củng cố lập luận ủng hộ BoJ tiếp tục nâng lãi suất. Mặc dù chi phí vay cao hơn có thể khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn, việc thu hẹp chênh lệch lãi suất với Mỹ sẽ góp phần hỗ trợ đồng JPY.

Trong những năm gần đây, đồng JPY liên tục suy yếu khi Fed mạnh tay nâng lãi suất để chống lạm phát, trong khi Nhật Bản duy trì lãi suất âm trong thời gian dài. Dù khoảng cách lãi suất đã thu hẹp phần nào, đồng USD mạnh lên cùng giá dầu tăng do xung đột Iran vẫn tiếp tục gây sức ép lên đồng JPY.

Sáng thứ Năm, USD/JPY tiếp tục giao dịch trên 162, gần mức thấp nhất của đồng JPY kể từ năm 1986. Đồng nội tệ suy yếu giúp cải thiện lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu nhưng đồng thời cũng làm chi phí nhập khẩu tăng mạnh, bào mòn lợi nhuận của nhiều ngành phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu.

Xung đột tại Trung Đông cũng khiến chi phí đầu vào tăng đáng kể. Khảo sát của Tổ chức Doanh nghiệp nhỏ và vừa Nhật Bản cho thấy chỉ số giá nguyên liệu và hàng hóa mua vào của các doanh nghiệp nhỏ tăng mạnh trong quý II. Chỉ số giá sản xuất của BoJ cũng tăng đáng kể trong những tháng gần đây.

Theo Tokyo Shoko Research, các vụ phá sản tập trung nhiều nhất ở lĩnh vực bán buôn. Một ví dụ là Merry Time Foods, doanh nghiệp nhập khẩu cua, tôm và cá ngừ tại Tokyo, đã phá sản trong tháng 5 do lợi nhuận suy giảm vì đồng JPY yếu và bất ổn chính trị tại các quốc gia cung ứng.

Tổ chức nghiên cứu này dự báo số vụ phá sản liên quan đến tỷ giá sẽ còn duy trì ở mức cao, đặc biệt trong các ngành bán buôn, bán lẻ và sản xuất có khả năng chuyển chi phí sang khách hàng hạn chế.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chịu áp lực lớn hơn do chi phí vay vốn tăng, thiếu hụt lao động kéo dài và áp lực phải tăng lương. Trong khi đó, cạnh tranh gay gắt khiến nhiều doanh nghiệp không thể nâng giá bán để bù đắp chi phí.

Theo Yoshihiro Sakata của Tokyo Shoko Research, đồng JPY yếu chỉ là một phần nguyên nhân. Khi kết hợp với lạm phát và chi phí lao động tăng, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với gánh nặng ngày càng lớn.

Một rủi ro khác là các hợp đồng phòng ngừa rủi ro tỷ giá dạng quyền chọn "reverse knockout" mà nhiều doanh nghiệp nhập khẩu sử dụng. Khi tỷ giá vượt ngưỡng đã định, hợp đồng sẽ tự động mất hiệu lực, buộc doanh nghiệp phải mua USD trên thị trường giao ngay hoặc ký hợp đồng mới với điều kiện bất lợi hơn.

Theo Yuji Saito của SBI FXTrade, đồng JPY càng suy yếu thì các doanh nghiệp càng phải chuyển sang các cấu trúc phòng hộ rủi ro hơn. Khi các mức "knockout" bị kích hoạt, họ buộc phải mua USD trên thị trường giao ngay, tạo ra vòng xoáy khiến đồng JPY tiếp tục mất giá.

Các nhà phân tích ước tính phần lớn các mức "reverse knockout" còn lại tập trung trong vùng 163–170 JPY/USD – khu vực mà nhiều doanh nghiệp trước đây không nghĩ tỷ giá sẽ đạt tới.

Theo Hiroyuki Machida của Australia & New Zealand Banking Group, nếu đồng JPY tiếp tục suy yếu, số lượng hợp đồng bị kích hoạt sẽ còn tăng, khiến áp lực đối với các doanh nghiệp không thể chuyển chi phí sang khách hàng ngày càng nghiêm trọng.