TÍnh độc lập của Fed vẫn là vấn đề chưa có lời giải

Tuần trước, sáu thẩm phán theo khuynh hướng bảo thủ đã thống nhất quan điểm rằng tổng thống có thể bãi nhiệm các thành viên của Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) và phần lớn các cơ quan độc lập khác theo ý mình. Tuy nhiên, Chánh án John Roberts, Thẩm phán Brett Kavanaugh cùng ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do lại bỏ phiếu ngăn nỗ lực bãi nhiệm Thống đốc Fed Lisa Cook.

Như Thẩm phán Amy Coney Barrett chỉ ra trong ý kiến phản đối, hai phán quyết này tồn tại nhiều điểm mâu thuẫn. Nếu các cơ quan độc lập bị xem là không phù hợp với nguyên tắc phân quyền trong Hiến pháp, vì sao Fed lại được đối xử khác biệt? Và nếu lý do là việc đặt Fed dưới áp lực chính trị sẽ gây hậu quả nghiêm trọng, thì lập luận đó liệu có nên được áp dụng với các cơ quan độc lập khác?

Thay vì giải quyết dứt điểm các câu hỏi này, Tòa án Tối cao đã lựa chọn cách tiếp cận thận trọng. Trong vụ FTC, tòa cho rằng các cơ quan do Quốc hội thành lập vẫn thuộc nhánh hành pháp và phải chịu trách nhiệm trước tổng thống. Trong khi đó, ở vụ Fed, đa số thẩm phán dựa nhiều hơn vào các tiền lệ lịch sử liên quan đến "ngân hàng quốc gia" và những vấn đề về thủ tục trong quá trình chính quyền tìm cách bãi nhiệm thống đốc Fed.

Có thể thấy Chánh án Roberts, người chấp bút cho cả hai phán quyết, tiếp tục cố gắng dung hòa giữa cách diễn giải nghiêm ngặt Hiến pháp và những tác động thực tế. Việc trao thêm quyền kiểm soát cho tổng thống đối với FTC và các cơ quan khác có mang lại lợi ích hay không vẫn cần thời gian kiểm chứng. Tuy nhiên, nếu các chuyên gia bị thay thế bởi những nhân sự mang nặng màu sắc chính trị tại các cơ quan quản lý bầu cử, môi trường hay an toàn thực phẩm, nguy cơ gián đoạn và tổn hại là điều khó tránh khỏi. Quốc hội có thể khắc phục bằng cách tăng cường giám sát và ban hành luật rõ ràng hơn, nhưng trong những năm gần đây lại chưa cho thấy khả năng làm điều đó.

Trong khi đó, tác động tiêu cực nếu Fed mất đi tính độc lập là điều gần như không còn tranh cãi. Nhiều bằng chứng cho thấy sự độc lập của ngân hàng trung ương trong điều hành chính sách tiền tệ là yếu tố thiết yếu để duy trì ổn định kinh tế. Làm suy giảm uy tín của Fed sẽ khiến nhà đầu tư lo ngại, đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ dài hạn tăng mạnh do kỳ vọng lạm phát cao hơn và kéo theo bất ổn trên thị trường tài chính. Đây cũng là điều đi ngược lợi ích chính trị ngắn hạn của bất kỳ chính quyền nào.

Tuy vậy, nguyên tắc này dường như không còn được mặc nhiên chấp nhận tại Mỹ. Đối với Fed, phán quyết của Tòa án Tối cao mới chỉ mang tính tạm thời. Chính quyền hiện chưa yêu cầu quyền can thiệp trực tiếp vào chính sách tiền tệ mà chỉ muốn có quyền bãi nhiệm các thống đốc Fed vì hành vi sai phạm nghiêm trọng. Quyết định tạm thời ngăn việc bãi nhiệm Lisa Cook trong khi chờ các thủ tục pháp lý tiếp theo đồng nghĩa vấn đề này vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Về lâu dài, Mỹ có thể sẽ cần những quy định pháp lý rõ ràng hơn để bảo vệ tính độc lập của Fed, đồng thời duy trì cơ chế chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Trong bối cảnh hiện nay, ngay cả sự bảo vệ còn mang tính tạm thời và chưa hoàn thiện từ hệ thống tư pháp cũng là điều đáng được ghi nhận.