Những điều cần biết về dự trữ nhiên liệu của Úc khi Mỹ công bố phong tỏa Hormuz

Úc phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu nhập khẩu

Mặc dù là một quốc gia sản xuất và xuất khẩu năng lượng lớn, Úc lại phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu tinh chế nhập khẩu để phục vụ giao thông, nông nghiệp và nhiều lĩnh vực khác, khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước các gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự phụ thuộc này đang bị đặt dưới áp lực khi Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển Hormuz — tuyến vận tải huyết mạch của dầu và nhiên liệu toàn cầu — sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào cuối tháng Hai. Dù một lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Washington và Tehran từng làm dấy lên kỳ vọng khôi phục lưu thông qua eo biển, Mỹ sau đó tuyên bố sẽ áp đặt phong tỏa toàn bộ hoạt động hàng hải ra vào các cảng của Iran từ ngày 13 tháng 4 — một động thái có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt dầu và nhiên liệu trên toàn cầu.

Sau các cảnh báo rằng nguồn cung có thể bị thắt chặt đáng kể vào tháng 5 nếu xung đột kéo dài, chính phủ Úc đã nỗ lực đảm bảo nguồn cung từ châu Á. Tuy nhiên, những lo ngại về mức độ sẵn sàng của quốc gia này trước một cú sốc kéo dài đang gia tăng.

Một tàu chở dầu đang dỡ hàng tại bến cảng Kwinana của Alcoa ở Perth.

Nhiếp ảnh gia: Antony Dickson/AFP/Getty Images

Úc lấy nhiên liệu từ đâu?

Là một trong những quốc gia khai thác tài nguyên lớn nhất thế giới, Úc sản xuất cả than đá và khí tự nhiên, mỗi loại chiếm khoảng một phần tư tổng tiêu thụ năng lượng. Tuy nhiên, dầu mỏ vẫn chiếm tỷ trọng cao hơn, vượt 40% tổng nhu cầu năng lượng.

Úc phụ thuộc lớn vào các sản phẩm dầu nhập khẩu như xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay cho giao thông, khai thác mỏ, quốc phòng, nông nghiệp và hàng không. Năm 2025, hơn 80% nhiên liệu tinh chế tiêu thụ tại Úc được nhập khẩu, chủ yếu từ châu Á; khoảng 25% từ Hàn Quốc, 13% từ Malaysia, 8% mỗi nước từ Ấn Độ và Đài Loan, và 7% từ Trung Quốc. Phần lớn nguồn cung này được tinh chế từ dầu thô có xuất xứ Trung Đông.

Úc có sản xuất dầu trong nước nhưng sản lượng hạn chế và đã suy giảm trong hơn hai thập kỷ do các mỏ dầu già cỗi và chi phí khai thác cao hơn so với nhập khẩu.

Năm 2000, Úc đáp ứng khoảng 98% nhu cầu sản phẩm dầu mỏ nhờ sản xuất trong nước mạnh và tám nhà máy lọc dầu nội địa. Đến năm 2025, sản lượng dầu thô chỉ còn đáp ứng 5,6% nhu cầu tiêu thụ.

Hiện nay, hai nhà máy lọc dầu còn lại cung cấp khoảng 17% sản phẩm tinh chế, nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào dầu thô nhập khẩu, với chỉ khoảng 16% nguồn đầu vào được khai thác trong nước.

Nhà máy lọc dầu Lytton của Caltex Australia Ltd. gần cảng Brisbane ở Brisbane, Úc.

Nhiếp ảnh gia: Ian Waldie/Bloomberg

Úc có nguy cơ cạn kiệt nhiên liệu tinh chế không?

Trong khi nguồn điện của Úc tương đối ổn định nhờ than đá, khí tự nhiên và năng lượng tái tạo dồi dào trong nước, thì nguồn nhiên liệu cho giao thông và một số ngành công nghiệp đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Đã xuất hiện các báo cáo về tình trạng hết nhiên liệu tại các trạm xăng, không chỉ ở khu vực nông thôn mà cả tại các thành phố lớn. Bộ trưởng Năng lượng Chris Bowen cho biết nguyên nhân chủ yếu là do tâm lý mua tích trữ, khiến nhu cầu tăng gấp đôi chỉ trong vài ngày.

Nông dân, trong giai đoạn chuẩn bị gieo trồng vụ đông, cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận đủ nhiên liệu cần thiết cho hoạt động sản xuất các cây trồng chủ lực như lúa mì, lúa mạch và cải dầu. Ngoài ra, một số chuyến bay khu vực đã bị cắt giảm do hạn chế nguồn cung nhiên liệu.

Khả năng cạn kiệt nhiên liệu phụ thuộc vào thời gian xung đột Iran kéo dài và việc các quốc gia khác có hạn chế xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu trong nước hay không. Theo chuyên gia an ninh nhiên liệu Lurion de Mello, dữ liệu vận chuyển cho thấy nguồn cung đã được đảm bảo đến giữa tháng 4, nhưng sau đó triển vọng trở nên kém chắc chắn hơn. Đến ngày 9 tháng 4, Bộ trưởng Bowen cho biết các hợp đồng nhập khẩu đã được đảm bảo đến tháng 5, giúp trì hoãn thời điểm thiếu hụt có thể xảy ra.

Úc có dự trữ nhiên liệu cho trường hợp khẩn cấp không?

Úc có dự trữ nhiên liệu phục vụ tình huống khẩn cấp, nhưng không được lưu trữ tập trung dưới sự kiểm soát trực tiếp của chính phủ như Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ.

Thay vào đó, theo Nghĩa vụ Dự trữ Tối thiểu, chính phủ yêu cầu các nhà nhập khẩu và nhà máy lọc dầu duy trì mức tồn kho tối thiểu, tính theo số ngày bao phủ tiêu thụ — khoảng 24 ngày đối với xăng, 24 ngày đối với nhiên liệu máy bay và khoảng 20 ngày đối với dầu diesel — để sử dụng trong trường hợp gián đoạn nguồn cung. Mỗi doanh nghiệp được giao chỉ tiêu riêng tương ứng với thị phần cung ứng.

Tính đến ngày 11 tháng 4, Úc có tổng dự trữ tương đương 38 ngày xăng, 31 ngày dầu diesel và 28 ngày nhiên liệu máy bay, tính theo bao phủ nhập khẩu ròng.

Phần lớn dự trữ được lưu trữ trên đất liền tại các cơ sở thương mại, bao gồm các nhà máy lọc dầu cũ đã chuyển đổi chức năng. Chính phủ cũng tính cả nhiên liệu đang vận chuyển — bao gồm các tàu trong vùng đặc quyền kinh tế — vào tổng dự trữ.

Theo tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các quốc gia thành viên phải duy trì dự trữ tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng. Theo cách tính này, Úc chỉ đạt khoảng 49 ngày tính đến tháng 12, thấp hơn đáng kể so với yêu cầu và thấp hơn bất kỳ thành viên nào khác.

Tại sao dự trữ nhiên liệu của Úc lại thấp?

Nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính là sự chủ quan kéo dài. Khi các nhà máy lọc dầu lần lượt đóng cửa, chính phủ không có biện pháp đủ mạnh để duy trì năng lực nội địa hoặc tăng dự trữ, mà thay vào đó dựa vào thị trường toàn cầu để cung ứng nhiên liệu với chi phí thấp.

Một báo cáo năm 2019 cho thấy Úc đã lựa chọn cách tiếp cận can thiệp tối thiểu, ưu tiên hiệu quả thị trường nhằm đảm bảo nguồn cung nhiên liệu với chi phí thấp nhất, thay vì xây dựng dự trữ chiến lược lớn như nhiều quốc gia khác.

Trong bối cảnh ổn định trước đây, chiến lược này hoạt động hiệu quả. Vị trí gần các trung tâm lọc dầu lớn ở châu Á như Singapore, Hàn Quốc và Nhật Bản cho phép Úc áp dụng mô hình “vừa đủ dùng”, nhập khẩu khi cần thay vì tích trữ lớn. Điều này giúp giảm chi phí và duy trì nguồn cung ổn định, làm giảm nhu cầu về dự trữ lớn.

Ngay cả hiện tại, Bộ trưởng Bowen cho rằng việc xây dựng dự trữ 90 ngày theo tiêu chuẩn IEA sẽ rất tốn kém, ước tính khoảng A$20 tỷ (13.8 tỷ USD) trong vòng bốn năm, đồng nghĩa với việc cắt giảm chi tiêu cho các lĩnh vực khác như giáo dục và y tế.

Chính phủ đang làm gì về tình trạng thiếu hụt nhiên liệu?

Vào giữa tháng 3, chính phủ đã giảm Nghĩa vụ Dự trữ Tối thiểu đối với xăng và dầu diesel xuống 20%, cho phép giải phóng thêm nguồn cung ra thị trường.

Các tiêu chuẩn chất lượng nhiên liệu cũng được nới lỏng nhằm tăng nguồn cung. Chính phủ cho phép tăng hàm lượng lưu huỳnh trong nhiên liệu trong 60 ngày, giúp bổ sung khoảng 100 triệu lít mỗi tháng. Đồng thời, tiêu chuẩn điểm chớp cháy của dầu diesel được hạ 1 độ C trong sáu tháng để mở rộng nguồn nhập khẩu.

Giới chức cũng phát tín hiệu rằng Úc có thể tận dụng vị thế xuất khẩu năng lượng và quan hệ thương mại để đảm bảo nguồn cung nếu tình hình xấu đi. Úc là nhà xuất khẩu LNG lớn, trong khi các quốc gia như Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc nhiều vào nguồn cung này, tạo ra đòn bẩy trong đàm phán.

Duy trì dòng chảy thương mại ổn định với châu Á là ưu tiên hàng đầu. Thủ tướng Anthony Albanese đã thăm Singapore vào ngày 10 tháng 4 nhằm củng cố hợp tác năng lượng hai chiều, đồng thời các chuyến thăm tới Brunei và Malaysia cũng nằm trong nỗ lực ngoại giao rộng hơn.