Ông Powell kết thúc nhiệm kỳ giữa nhiều tranh luận về chính sách

Tuy nhiên, về mặt điều hành chính sách tiền tệ, thành tích của Fed vẫn gây nhiều tranh luận. Lạm phát hiện vẫn gần 4%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% và đã vượt mục tiêu này từ năm 2021, đánh dấu giai đoạn lệch mục tiêu kéo dài nhất trong khoảng 40 năm. Một phần nguyên nhân đến từ các yếu tố bên ngoài, nhưng chính sách tiền tệ cũng góp phần nhất định. Trong giai đoạn đại dịch và khủng hoảng, các quyết định ban đầu có thể được lý giải, nhưng việc chậm điều chỉnh trong giai đoạn sau vẫn là điểm bị chỉ trích.

Sai lầm phổ biến nhất được nhắc đến là việc Fed đánh giá đợt tăng lạm phát sau đại dịch chỉ mang tính tạm thời. Ngân hàng trung ương đã đưa lãi suất về gần 0% và duy trì trong gần hai năm, ngay cả khi kinh tế đã phục hồi và thị trường lao động quay lại trạng thái đầy đủ việc làm. Đến giữa năm 2022, lạm phát đã vượt 8% trong khi lãi suất chính sách vẫn dưới 2%, cho thấy mức độ phản ứng chậm so với diễn biến giá cả.

Dù vậy, việc điều hành chính sách trong giai đoạn này diễn ra trong bối cảnh rất phức tạp, khi kinh tế liên tục chịu các cú sốc mới như gián đoạn nguồn cung, chính sách tài khóa mở rộng, xung đột Nga–Ukraine làm tăng giá năng lượng, và gần đây là các yếu tố địa chính trị cùng chính sách thuế quan. Điều này khiến việc đánh giá đúng mức “dư địa” của nền kinh tế trở nên khó khăn hơn bình thường.

Vấn đề được chỉ ra không chỉ nằm ở thời điểm tăng lãi suất, mà còn ở xu hướng chính sách có phần thiên về giữ lãi suất thấp lâu hơn cần thiết. Fed đã xây dựng một khuôn khổ chính sách mới năm 2020 gọi là “Flexible Average Inflation Targeting”, theo đó cho phép lạm phát vượt mục tiêu 2% trong một thời gian để bù lại giai đoạn trước đó dưới mục tiêu. Tuy nhiên, cơ chế này không làm rõ cách xử lý các giai đoạn lạm phát vượt mục tiêu, khiến mục tiêu dài hạn dễ bị lệch.

Sau đó, Fed đã điều chỉnh lại khuôn khổ này, bỏ cách tiếp cận mang tính “bù trừ lạm phát” và nhấn mạnh sự cân bằng hơn giữa mục tiêu lạm phát và việc làm. Thuật ngữ “shortfalls” cũng được thay bằng “deviations” để tránh hiểu rằng Fed ưu tiên xử lý suy yếu việc làm hơn là tình trạng quá nóng của thị trường lao động.

Dù vậy, những điều chỉnh này bị cho là chưa đủ sâu. Fed vẫn chưa làm rõ vai trò của bản hướng dẫn chính sách trong điều hành chính sách, trong khi các dự báo lãi suất trong biểu đồ “dot plot” tiếp tục gây tranh cãi. Công cụ này có thể tạo kỳ vọng không cần thiết về lộ trình lãi suất, trong khi thực tế kinh tế luôn thay đổi, khiến các dự báo nhanh chóng trở nên thiếu chính xác và đôi khi gây áp lực ngược lên chính Fed.

Trong bối cảnh kinh tế liên tục biến động bởi các cú sốc lớn, cách tiếp cận vừa muốn linh hoạt theo dữ liệu vừa muốn định hướng trước cho thị trường được xem là thiếu nhất quán. Nhiều ý kiến cho rằng Fed nên tập trung hơn vào các kịch bản dự báo và đánh giá xác suất thay vì đưa ra một “quỹ đạo lãi suất” cố định.

Trong thời gian tới, người kế nhiệm ông Powell sẽ phải xử lý nhiều vấn đề lớn, từ quan hệ giữa Fed và Bộ Tài chính, cách sử dụng bảng cân đối kế toán, đến cấu trúc dự trữ ngân hàng và áp lực chính trị từ Nhà Trắng. Tuy nhiên, việc cải thiện cách Fed truyền đạt chính sách được xem là yếu tố quan trọng không kém so với việc duy trì tính độc lập của ngân hàng trung ương, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều hành tiền tệ.