Quỹ hưu trí lớn nhất Nhật Bản nhiều khả năng sẽ không chịu sức ép chính trị

Phát biểu của bà Katayama hôm thứ Sáu đã thúc đẩy đồng yên tăng giá sau khi bà cho biết chính phủ sẽ triển khai các chính sách nhằm khuyến khích các quỹ hưu trí tăng đầu tư vào tài sản Nhật Bản. Tuy nhiên, GPIF – một trong những quỹ đầu tư lớn nhất thế giới – hoạt động theo khuôn khổ phân bổ tài sản nghiêm ngặt và chỉ được rà soát 5 năm một lần. Trong đợt rà soát gần nhất hoàn tất năm 2025, quỹ vẫn giữ nguyên tỷ trọng 25% cho mỗi nhóm tài sản gồm cổ phiếu trong nước, cổ phiếu nước ngoài, trái phiếu trong nước và trái phiếu nước ngoài. Đợt rà soát tiếp theo dự kiến diễn ra vào năm 2030.

Ngay cả khi GPIF cân nhắc điều chỉnh chiến lược phân bổ tài sản trước thời điểm đó, quyết định này vẫn phải tuân theo một quy trình đã được quy định. Theo nhiệm vụ pháp lý, GPIF phải tối đa hóa lợi nhuận dài hạn cho người hưởng lương hưu. Vì vậy, bất kỳ quyết định tăng đầu tư vào tài sản trong nước nào cũng phải được chứng minh dựa trên hiệu quả đầu tư, thay vì phục vụ các mục tiêu chính sách. Đây sẽ là thách thức không nhỏ khi các tài sản ở nước ngoài đã liên tục mang lại lợi suất vượt trội so với tài sản trong nước trong suốt thập kỷ qua, cả ở thị trường cổ phiếu lẫn trái phiếu.

Ông Koji Takeuchi, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Itochu, cho rằng việc thay đổi chiến lược phân bổ tài sản sẽ phải vượt qua những rào cản rất lớn. Theo ông, danh mục đầu tư của GPIF được xây dựng trên cơ sở pháp lý, có sự tham gia của các chuyên gia độc lập và tập trung vào mục tiêu quản lý tài sản một cách thận trọng, hiệu quả. Vì vậy, sẽ rất khó để điều chỉnh danh mục chỉ nhằm tăng đầu tư vào thị trường Nhật Bản.

Dù vậy, nếu muốn, chính phủ vẫn có thể buộc GPIF thay đổi chiến lược đầu tư, dù quá trình này có thể mất nhiều thời gian. Cựu Thủ tướng Shinzo Abe từng dẫn dắt quá trình điều chỉnh phân bổ tài sản của quỹ vào năm 2014 như một phần trong chiến lược chấm dứt giảm phát. Tuy nhiên, phải mất gần hai năm kể từ khi nhậm chức, ông Abe mới thúc đẩy được sự thay đổi này. Đại diện GPIF từ chối bình luận về vấn đề trên.

Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia cũng đã có động thái thúc đẩy các quỹ hưu trí tăng đầu tư trong nước. Năm 2024, Bộ Tài chính Canada đã bãi bỏ quy định hạn chế các quỹ hưu trí đầu tư vào doanh nghiệp trong nước, trong khi Cơ quan Hưu trí Quốc gia Hàn Quốc cũng nâng mục tiêu tỷ trọng nắm giữ cổ phiếu nội địa cho năm 2026 theo định hướng từ ngân hàng trung ương về phân bổ tài sản.

Theo khuôn khổ hiện hành, GPIF được phép điều chỉnh linh hoạt tỷ trọng đầu tư của từng nhóm tài sản trong biên độ khoảng 5-6 điểm phần trăm so với mức mục tiêu 25%.

Tuy nhiên, trên thực tế, quỹ đã duy trì phân bổ rất sát với các mục tiêu đề ra trong nhiều năm qua. Điều này cho thấy việc đột ngột chuyển hướng sang tài sản trong nước chỉ vì các phát biểu mang tính chính trị có thể làm suy giảm uy tín của quỹ.

Ông Diego Lopez, Giám đốc điều hành Công ty dữ liệu và tư vấn Global SWF, cho rằng Bộ Tài chính không nên có quyền đưa ra những yêu cầu như vậy đối với GPIF. Theo ông, một đề nghị mang tính đơn phương như vậy có thể phản ánh những vấn đề về quản trị và xung đột lợi ích.

Thị trường tài chính ban đầu đã phản ứng tích cực trước phát biểu của bà Katayama do kỳ vọng rằng chỉ cần một thay đổi nhỏ trong chiến lược đầu tư của quỹ trị giá khoảng 1.8 nghìn tỷ USD cũng có thể tạo ra tác động đáng kể. Đồng yên tăng khoảng 0.5% lên 161.60 JPY/USD, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm giảm hơn 10 bps.

Một số nhà đầu tư cho rằng phát biểu của bà Katayama nhằm mục đích ngăn chặn đà suy yếu gần đây của đồng yên cũng như làn sóng bán tháo trên thị trường trái phiếu chính phủ.

Ông Takahide Kiuchi, kinh tế trưởng điều hành tại Viện Nghiên cứu Nomura, nhận định thị trường dường như xem những phát biểu của bà Katayama là một hình thức "can thiệp bằng lời nói", đặc biệt nhằm kiềm chế đà tăng của lợi suất trái phiếu.