Saudi Arabia mắc kẹt ở thế tiến thoái lưỡng nan trong căng thẳng Trung Đông

Đây là điều chính quyền Mỹ cần cân nhắc trước khi phản hồi đề xuất ngừng bắn nhiều giai đoạn của Iran. Phương án này có thể gây bất lợi cho các đồng minh vùng Vịnh, dù các lựa chọn khác cũng không tốt hơn.

Trước đây, Saudi Arabia từng ủng hộ mạnh việc Mỹ tấn công Iran. Nhưng bối cảnh đã thay đổi. Nền kinh tế Saudi hiện phụ thuộc vào ổn định để thực hiện kế hoạch đa dạng hóa. Đồng thời, cách Mỹ ưu tiên lợi ích của Israel trong cuộc chiến này khiến Riyadh phải điều chỉnh lập trường.

Hiện tại, Saudi Arabia ở thế bị động, phải bảo vệ nhiều lợi ích quan trọng nhưng có ít công cụ. Họ muốn tránh leo thang chiến tranh vì Iran đã đe dọa tấn công cơ sở năng lượng và nước của các nước vùng Vịnh nếu bị tấn công. Với Saudi Arabia, nơi phụ thuộc lớn vào nhà máy khử mặn nước, đây là rủi ro nghiêm trọng.

Ngoài ra, lực lượng Houthi tại Yemen có thể tham chiến nếu Mỹ tấn công mạnh Iran. Houthi có khả năng phong tỏa eo biển Bab al-Mandeb, tuyến vận chuyển quan trọng nối Biển Đỏ với kênh đào Suez. Nếu điều này xảy ra, tuyến xuất khẩu dầu thay thế của Saudi Arabia sẽ bị gián đoạn, ảnh hưởng đến khoảng 7 triệu thùng/ngày và nguồn thu ngân sách.

Tuy nhiên, Saudi Arabia cũng không muốn một thỏa thuận ngừng bán mà trong đó họ không có lợi, khi Iran vẫn tồn tại và tiếp tục phát triển quân sự, đặc biệt là chương trình hạt nhân. Một Iran như vậy sẽ có ảnh hưởng lớn hơn trong khu vực, nhất là thông qua eo biển Hormuz.

Saudi Arabia cũng lo ngại kịch bản Israel liên tục tiến hành các cuộc tấn công nhỏ nhằm kiềm chế Iran. Những hành động này có thể kéo theo phản ứng trả đũa, làm gia tăng rủi ro khu vực và khiến nhà đầu tư rời bỏ Saudi Arabia, đe dọa kế hoạch Vision 2030.

Nguy cơ lớn hơn là sau chiến tranh, Saudi Arabia bị giảm vai trò, trong khi Israel và Iran định hình trật tự khu vực, còn Mỹ, Trung Quốc và Nga đứng ngoài tác động. Dù Mỹ chọn tiếp tục chiến tranh hay đạt thỏa thuận bất lợi, cả hai đều có thể gây thiệt hại cho các đồng minh của họ.

Vì vậy, Saudi Arabia đã tìm cách giảm phụ thuộc vào Mỹ, như cải thiện quan hệ với Iran và tăng hợp tác với Trung Quốc, dù kết quả còn hạn chế. Họ cũng mở rộng hợp tác với các nước như Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Ai Cập, hình thành một nhóm hợp tác khu vực nhằm tăng vai trò trung gian.

Tuy nhiên, nhóm này còn hạn chế về ảnh hưởng và thiếu thống nhất. Ví dụ, UAE có quan điểm khác với Saudi Arabia và gần gũi hơn với Israel. Các nước châu Âu cũng khó hỗ trợ vì đang gặp vấn đề nội bộ.

Mỹ đã khởi động cuộc chiến mà không tính đầy đủ lợi ích của đồng minh. Việc leo thang chưa chắc đạt mục tiêu thay đổi chế độ ở Iran. Đồng thời, Iran cũng cho thấy họ có vị thế đàm phán riêng, không hoàn toàn bị động.

Trong bối cảnh hiện tại, với lệnh ngừng bắn chưa ổn định và các lựa chọn đều rủi ro, cách tiếp cận hợp lý nhất của Mỹ là lắng nghe Saudi Arabia để tìm giải pháp giảm thiểu thiệt hại và kết thúc xung đột.