Tầm nhìn dài hạn của Thủ tướng Takaichi có thể không đủ xoa dịu nỗi lo lạm phát

Trong kỳ họp Quốc hội đầu tiên sau chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử, bà Takaichi đã công bố kế hoạch chưa từng có nhằm tạo ra 370 nghìn tỷ JPY (2.3 nghìn tỷ USD) đầu tư trong nước trong 14 năm tới. Kế hoạch này hướng đến mục tiêu tăng trưởng danh nghĩa 3% mỗi năm và thể hiện tham vọng tận dụng thế đa số vượt trội tại Hạ viện để tạo dấu ấn lâu dài đối với nền kinh tế Nhật Bản.

Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ chính phủ sẽ phải chi bao nhiêu để hiện thực hóa kế hoạch này và nguồn tài chính sẽ đến từ đâu. Điều tương tự cũng áp dụng đối với kế hoạch cắt giảm thuế tiêu dùng và tăng chi tiêu quốc phòng. Những câu hỏi này đang làm gia tăng lo ngại của thị trường về triển vọng tài khóa của Nhật Bản.

Kể từ sau chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử, bà Takaichi đã ghi nhận một số thành tựu đáng chú ý. Bà xử lý thành công cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời phần lớn hạn chế được những căng thẳng phát sinh với Trung Quốc sau các phát biểu về Đài Loan hồi năm ngoái.

Chính phủ của bà cũng góp phần đảm bảo các nguồn cung dầu thay thế nhằm giảm tác động từ xung đột tại Trung Đông, tăng cường quan hệ quốc phòng với nhiều quốc gia ở châu Á và châu Âu, thành lập cơ quan tình báo mới, siết chặt hoạt động giám sát đầu tư nước ngoài vào doanh nghiệp Nhật Bản và thông qua tổng cộng 64 dự luật trong kỳ họp Quốc hội vừa qua.

Tuy nhiên, tỷ lệ ủng hộ dành cho bà đang bắt đầu giảm nhanh khi nhiều cử tri cho rằng bà tập trung quá nhiều vào các ưu tiên cá nhân và mục tiêu dài hạn, thay vì những vấn đề cấp bách của người dân. Quan điểm này càng được củng cố khi Quốc hội nhanh chóng thông qua các dự luật về duy trì dòng dõi Hoàng gia theo nam giới, cấm xúc phạm quốc kỳ và xây dựng thủ đô dự phòng trong trường hợp Tokyo xảy ra thảm họa thiên nhiên.

Ông Izuru Makihara, Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tokyo, cho rằng các ưu tiên của bà Takaichi chủ yếu tập trung vào quốc phòng, đầu tư và an ninh kinh tế, trong khi các vấn đề liên quan đến đời sống người dân và giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt dường như không phải trọng tâm trong chương trình nghị sự của bà.

Nếu muốn tiếp tục giữ cương vị Thủ tướng sau khi nhiệm kỳ Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP) kết thúc vào tháng 9 năm sau và theo đuổi các mục tiêu dài hạn, bà sẽ cần điều chỉnh cách tiếp cận.

Kỳ họp Quốc hội mới nhất kết thúc hôm thứ Bảy, muộn hơn khoảng một tuần so với kế hoạch ban đầu. Kỳ họp được triệu tập vào tháng 2, ngay sau khi bà Takaichi và LDP giành được thế đa số áp đảo tại Hạ viện, chiến thắng được đánh giá là lớn nhất của Nhật Bản kể từ sau Thế chiến II.

Tuy nhiên, thay vì dễ dàng thông qua các dự luật như kỳ vọng, chính phủ đã gặp nhiều trở ngại tại Thượng viện, nơi liên minh cầm quyền vẫn chưa giành được đa số. Dự luật về xây dựng thủ đô dự phòng chỉ được thông qua với cách biệt vỏn vẹn hai phiếu.

Trong cuộc họp báo hôm thứ Hai, bà Takaichi bảo vệ thành tích của mình và khẳng định chính phủ rất quan tâm đến đời sống người dân, trái ngược với chính quyền tiền nhiệm một năm trước. Theo bà, vào thời điểm đó nhiều người trẻ đã "đánh mất ước mơ" về tương lai.

Bà cho biết các chương trình trợ giá năng lượng và hỗ trợ tiền mặt đã giúp giảm bớt gánh nặng cho các hộ gia đình. Bà cũng nhấn mạnh lạm phát của Nhật Bản hiện ở mức 1.7%, thấp nhất trong nhóm G7, trong khi tăng trưởng tiền lương thực đạt 1.8%, cao nhất trong nhóm này.

Tuy nhiên, vấn đề mà cử tri mong muốn chính phủ hành động nhanh nhất là cắt giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm lại tiến triển chậm do bà lựa chọn thúc đẩy các cuộc đàm phán đa đảng nhưng không đạt được đồng thuận.

Ông Katsuhiro Yoneshige của JX Press nhận định các nghị sĩ đang mải tranh cãi lẫn nhau trong khi chưa đạt được tiến triển đối với những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và túi tiền của người dân.

Theo Bộ Tài chính Nhật Bản, nếu xóa bỏ hoàn toàn thuế tiêu dùng đối với thực phẩm, ngân sách sẽ thất thu khoảng 5 nghìn tỷ JPY mỗi năm. Hồi tháng 6, Chủ tịch ủy ban của LDP đề xuất giảm thuế từ 8% xuống 1%, đồng thời hỗ trợ bằng tiền mặt cho các hộ thu nhập thấp để bù đắp phần thuế còn lại tương đương 1 điểm phần trăm.

Theo truyền thông địa phương, bà Takaichi dự kiến sẽ chỉ đạo LDP bắt đầu soạn thảo dự luật để triển khai chính sách này ngay trong tuần. Tuy nhiên, chính phủ vẫn chưa giải thích rõ sẽ bù đắp khoản hụt thu ngân sách như thế nào.

Tương tự, nguồn tài chính cho kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng cũng đang là dấu hỏi lớn. Hiện mức chi của Nhật Bản vẫn thấp hơn mục tiêu 2% GDP nếu tính theo quy mô nền kinh tế hiện nay, chưa kể khả năng nâng mục tiêu lên gần mức 3.5% mà NATO đang hướng tới.

Một giải pháp khác nhằm giảm áp lực chi phí sinh hoạt là để Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, giới đầu tư vẫn cho rằng bà Takaichi muốn BoJ nâng lãi suất với tốc độ chậm.

Ông Daisuke Karakama, Kinh tế trưởng phụ trách thị trường tại Mizuho Bank, cho rằng biện pháp hiệu quả nhất để kiểm soát lạm phát vẫn là BoJ tiếp tục nâng lãi suất. Theo ông, điều này cũng sẽ góp phần giảm áp lực lên đồng JPY đang suy yếu, đồng thời hiệu quả của các biện pháp chống lạm phát trong tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng BoJ từng bước nâng lãi suất một cách ổn định.

Một bản dự thảo kế hoạch kinh tế và tài khóa gần đây của chính phủ càng làm gia tăng lo ngại rằng bà Takaichi vẫn muốn BoJ hành động thận trọng. Sau khi dự thảo được công bố, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài tăng mạnh và đồng JPY suy yếu, buộc chính phủ phải bổ sung nội dung khẳng định tính độc lập của BoJ.

Bà Takaichi cũng thừa nhận rằng việc trao đổi thông tin với thị trường là điểm mà chính phủ có thể làm tốt hơn kể từ sau chiến thắng trong cuộc bầu cử.

Tuy nhiên, thách thức của bà không chỉ dừng lại ở thị trường tài chính mà còn là nhận diện sớm những dấu hiệu bất mãn của cử tri và ngăn chặn các nghi ngờ về năng lực lãnh đạo lan rộng trong nội bộ đảng cầm quyền.

Ông Rintaro Nishimura, chuyên gia cấp cao tại Asia Group, nhận định sau chiến thắng áp đảo, bà Takaichi từng nhận được nhiều sự thông cảm từ công chúng nhờ mức độ tín nhiệm và sức hút chính trị vượt trội so với nhiều thủ tướng trước đây. Tuy nhiên, theo ông, sự kiên nhẫn đó có thể không còn duy trì vào cuối năm nay hoặc sang năm tới, khiến những vấn đề hiện tại có nguy cơ tích tụ và trở nên nghiêm trọng hơn.