Thặng dư thương mại của Trung Quốc với EU lập kỷ lục khi căng thẳng gia tăng

Theo số liệu hải quan Trung Quốc công bố ngày 14/7, thặng dư thương mại của nước này với EU trong tháng 6 tăng 27% so với cùng kỳ năm trước, lên 32.9 tỷ USD, khi xuất khẩu sang khu vực này đạt mức cao chưa từng có. Thặng dư thương mại của Trung Quốc với Đức tăng hơn gấp đôi, trong khi với Pháp giảm 81%.

“Thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc tiếp tục mở rộng. Dù hai bên đã đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài 3 tháng, mức thặng dư ngày càng lớn vẫn khiến nguy cơ xung đột thương mại Trung Quốc - EU duy trì ở mức cao”, các chuyên gia kinh tế của Macquarie Group do Larry Hu dẫn đầu nhận định.

Mất cân bằng thương mại trở thành vấn đề chiến lược

Quan hệ thương mại mất cân đối đang làm gia tăng lo ngại tại châu Âu về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất của Trung Quốc. Xuất khẩu của Bắc Kinh vẫn duy trì sức mạnh bất chấp nhu cầu trong nước suy yếu, giúp hỗ trợ tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời làm dấy lên cáo buộc rằng làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc đang gây áp lực lên các nhà sản xuất châu Âu.

Trong nửa đầu năm, Trung Quốc nhập khẩu 135.6 tỷ USD hàng hóa từ EU, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang EU đạt 312.3 tỷ USD, tăng 17%.

Các nhà lãnh đạo châu Âu ngày càng xem tình trạng mất cân bằng thương mại không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là thách thức chiến lược.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng cảnh báo đây là vấn đề “sống còn” đối với ngành công nghiệp châu Âu sau chuyến thăm Trung Quốc cuối năm ngoái. Trong khi đó, các quan chức Trung Quốc nhấn mạnh lợi ích của thương mại mở và hợp tác kinh tế, đồng thời cho rằng doanh nghiệp châu Âu vẫn có nhiều cơ hội tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Đồng nhân dân tệ trở thành tâm điểm tranh luận

Hôm 14/7, Thủ tướng Đức Friedrich Merz kêu gọi “đối thoại chính trị về tiền tệ” với Trung Quốc, đưa vấn đề tỷ giá nhân dân tệ trở lại tâm điểm khi cho rằng đây là một yếu tố tạo lợi thế thương mại cho Bắc Kinh.

Theo chuyên gia chiến lược Shreyas Gopal của Deutsche Bank, dựa trên các chỉ số như sức mua tương đương và cán cân đối ngoại, nhân dân tệ hiện thấp hơn khoảng 15% so với giá trị hợp lý khi so với đồng euro, thu hẹp từ mức khoảng 20% một năm trước.

Đồng nhân dân tệ đã tăng hơn 6% so với euro trong năm nay, đạt mức mạnh nhất kể từ tháng 3/2025 vào tháng trước. Tuy nhiên, đồng tiền này vẫn yếu hơn khoảng 13% so với mức đỉnh năm 2022.

Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Wang Wentao và Ngoại trưởng Wang Yi đều kêu gọi xây dựng “cân bằng thương mại theo hướng tích cực”, cho rằng giải pháp nằm ở việc mở rộng hợp tác kinh tế thay vì áp dụng các biện pháp hạn chế.

Theo Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic, Bắc Kinh và Brussels đã thống nhất thời hạn tháng 10 để đạt tiến triển trong việc giải quyết các bất đồng thương mại.

Bất đồng về cách xử lý vẫn còn sâu sắc

Dù vậy, hai bên vẫn còn khác biệt lớn trong cách giải quyết căng thẳng. Các nhà hoạch định chính sách châu Âu yêu cầu Trung Quốc giảm tình trạng dư thừa công suất công nghiệp và hạn chế các khoản trợ cấp mà họ cho rằng đang làm méo mó cạnh tranh.

Ngược lại, Bắc Kinh chưa cho thấy sẵn sàng hạn chế xuất khẩu, vốn ngày càng trở thành động lực quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế trong nước.

Phân tích của Deutsche Bank cho thấy Đức đặc biệt chịu sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc, dựa trên mức tỷ giá giả định của đồng mark Đức nếu đồng tiền này vẫn tồn tại.

“Gần như tất cả mô hình của chúng tôi đều cho thấy mức định giá thấp của nhân dân tệ rõ rệt hơn so với đồng mark Đức giả định so với euro, phản ánh thách thức cạnh tranh của Đức lớn hơn so với toàn bộ khu vực Eurozone”, Gopal nhận định.