Thủ tướng Nhật Bản Takaichi sẽ phải đối mặt sức ép tài chính sau chiến thắng lịch sử

Chiến thắng với biên độ lớn bất ngờ cho phép nhà bảo thủ cứng rắn này thực hiện tầm nhìn dân tộc chủ nghĩa về một Nhật Bản mạnh mẽ hơn, thẳng thắn hơn và tự chủ hơn. Bà có thể tăng cường quân đội Nhật Bản, đối đầu với Trung Quốc và Triều Tiên, xích lại gần Mỹ, thúc đẩy các khoản đầu tư chiến lược, gây áp lực để các công ty tăng lương và buộc ngân hàng trung ương phải cân nhắc kỹ trước khi tăng lãi suất.

Với việc Đảng Dân chủ Tự do của bà kiểm soát hai phần ba quốc hội, Takaichi sẽ có nhiều tự do hơn để tăng chi tiêu quốc phòng và cắt giảm thuế tiêu thụ đối với thực phẩm, ngay cả khi bà đã cam kết sẽ có trách nhiệm về tài chính. Đối thủ chính của bà giờ đây có thể không đến từ quốc hội, mà từ các thị trường.

Những lo ngại về tài chính đã khiến lợi suất của Nhật Bản tăng vọt lên mức cao kỷ lục vào tháng trước. Vào thứ Hai, lợi suất trái phiếu chuẩn kỳ hạn 10 năm đã tăng vọt lên 2.275% và tăng 5 điểm cơ bản lên 3.6% đối với trái phiếu kỳ hạn 30 năm. Chỉ số Nikkei 225 tăng mạnh tới 5.7%, mức cao nhất kể từ tháng 4.

Theo các chuyên gia, thị trường đang phát đi những “tín hiệu cảnh báo” thông qua biến động lãi suất và tỷ giá, và cách chính quyền Takaichi phản ứng trước những tín hiệu này trong những ngày tới sẽ mang tính quyết định đối với việc giành lại niềm tin của giới đầu tư.

Chiến thắng lịch sử của bà Sanae Takaichi không chỉ là kết quả của một canh bạc chính trị táo bạo, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tâm lý xã hội Nhật Bản trước những biến động địa chính trị toàn cầu. Cuộc xung đột Nga – Ukraine, áp lực quân sự ngày càng gia tăng của Trung Quốc đối với Đài Loan, cùng sự khó lường trong cam kết đồng minh của Mỹ đã làm gia tăng cảm giác bất an, khiến cử tri Nhật Bản khao khát một nhà lãnh đạo mạnh mẽ và quyết đoán hơn. Trong bối cảnh đó, hình ảnh cứng rắn và thông điệp hành động rõ ràng của bà Takaichi đã giúp bà giành được sự ủng hộ áp đảo của cử tri.

Số ghế 316 mà LDP giành được là con số cao nhất từ trước đến nay đối với một đảng đã thống trị chính trị Nhật Bản trong kỷ nguyên hậu chiến, và liên minh của bà dự kiến sẽ giành được 75% số ghế trong quốc hội. Điều đó sẽ cho bà khả năng thực hiện các kế hoạch chi tiêu và có thể khởi động quá trình thay đổi hiến pháp hòa bình của Nhật Bản, vốn đã được Mỹ áp đặt vào năm 1947 và chưa từng được sửa đổi.

“Tôi đã tìm kiếm sự ủy nhiệm về những thay đổi chính sách lớn — đáng chú ý nhất là một sự thay đổi đáng kể trong chính sách kinh tế và tài chính, tăng cường chính sách an ninh quốc gia, và nâng cao năng lực tình báo,” Takaichi nói trên Fuji TV vào tối Chủ nhật, lưu ý rằng tất cả đều gặp phải sự phản đối đáng kể. “Nếu chúng tôi thực sự giành được sự tin tưởng của công chúng, tôi cảm thấy có trách nhiệm mạnh mẽ để toàn tâm toàn ý với công việc phía trước.”

Đây là một cú đảo chiều ngoạn mục đối với Đảng Dân chủ Tự do (LDP), lực lượng đã rơi vào trạng thái mất phương hướng trong những năm gần đây khi liên tiếp đánh mất thế đa số tại cả hai viện quốc hội trong các cuộc bầu cử năm 2024 và 2025, đồng thời thay đổi nhiều lãnh đạo nhưng không ai tạo được dấu ấn rõ nét. Trong bối cảnh đó, các đối thủ trên khắp phổ chính trị đã tranh thủ gia tăng ảnh hưởng bằng những lời kêu gọi siết chặt nhập cư, cắt giảm thuế và triển khai các biện pháp hỗ trợ người dân đối phó với làn sóng giá cả leo thang lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, qua đó làm xói mòn thêm vị thế của LDP trước khi bà Sanae Takaichi xuất hiện và xoay chuyển cục diện.

Thành công của bà tương tự như những chiến thắng áp đảo của các cựu Thủ tướng Junichiro Koizumi vào năm 2005 và Shinzo Abe vào năm 2012. Giống như những lãnh đạo đó, Takaichi đã chinh phục cử tri bằng sự gần gũi, hình ảnh quyết đoán và thông điệp về những thời điểm tốt đẹp hơn phía trước thông qua các ý tưởng kinh tế táo bạo thách thức chính thống của LDP.

“Bà ấy mang lại hy vọng cho công chúng Nhật Bản,” David Boling, một cựu phó trợ lý đại diện thương mại Mỹ, hiện đang làm việc tại Asia Group, một công ty tư vấn, cho biết. “Bà ấy là một người bảo thủ về tư tưởng, nhưng bà ấy chiến thắng nhờ sự lạc quan, sức hút và khả năng giao tiếp.”

Takaichi đã mô tả cuộc bầu cử như một cuộc trưng cầu dân ý về vai trò lãnh đạo của mình và biến cuộc bỏ phiếu thành một cuộc tranh cử kiểu tổng thống, thu hút đám đông lớn đến các buổi vận động của bà. Bà cũng được giúp đỡ bởi sự sụp đổ hoàn toàn của các đối thủ, khi Liên minh Cải cách Trung tâm đối lập chỉ giành được khoảng 50 ghế, bất chấp những lo ngại mạnh mẽ của một số người về chủ nghĩa dân tộc của Takaichi.

Đối đầu với bộ máy quan liêu có thể là thách thức tiếp theo. Cam kết của Takaichi về việc đẩy nhanh các cuộc đàm phán cắt giảm thuế tiêu thụ đối với thực phẩm đã khiến lợi suất trái phiếu tăng vọt đến mức từng không thể tưởng tượng, phơi bày những lo ngại ngày càng tăng về cách Nhật Bản sẽ chi trả cho các kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng và các khoản chi khác của bà. Một phần tư chi tiêu hàng năm của chính phủ đã được dành để trả nợ với mức nợ khoảng 230% tổng sản phẩm quốc nội, lớn nhất trong thế giới phát triển.

“Tôi kỳ vọng bà ấy sẽ muốn tuyên chiến với Bộ Tài chính,” Tobias Harris, nhà sáng lập công ty tư vấn Japan Foresight, cho biết. “Bà ấy đã ám chỉ điều đó trên đường vận động tranh cử. Bà ấy nói rằng ‘Công chúng đã ủy quyền cho tôi làm những điều này và tôi sẽ không để những người kiểm soát ngân sách cản đường.’”

Một trong những ưu tiên của Takaichi là đầu tư vào an ninh kinh tế, bao gồm an ninh mạng, chuỗi cung ứng và các khoáng sản quan trọng. Điều này minh họa cách bà nhìn nhận vai trò lớn của nhà nước trong nền kinh tế, thay vì sự nhấn mạnh của cả Koizumi và Abe vào việc giải phóng các lực lượng thị trường.

Tầm nhìn kinh tế đó phù hợp với chiến lược quốc phòng của bà. Mặc dù mới nắm quyền được 4 tháng, Takaichi đã thành công trong việc thiết lập mối quan hệ cá nhân tốt với Trump, người đã đưa ra sự ủng hộ bầu cử bất thường cho bà vào tuần trước và sẽ chào đón bà đến Washington cho một cuộc họp thượng đỉnh vào ngày 19 tháng 3, đồng thời cũng khiến lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vô cùng tức giận.

Diễn biến này phản ánh sự thay đổi đáng chú ý trong bối cảnh chính trị, khi lực lượng cầm quyền từng suy yếu dần do mất thế đa số và thiếu một gương mặt lãnh đạo đủ sức thuyết phục đã bất ngờ tìm lại động lực.

Trước đó, khoảng trống quyền lực và sự bất ổn kéo dài đã tạo điều kiện để các đảng đối lập mở rộng ảnh hưởng bằng những thông điệp tập trung vào các vấn đề sát sườn như chi phí sinh hoạt tăng cao, chính sách thuế và nhập cư.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của một nhân vật mới với lập trường rõ ràng và khả năng tập hợp nội bộ đã giúp cán cân chính trị thay đổi, qua đó làm dịu bớt lo ngại về tình trạng mất phương hướng và mở ra kỳ vọng về một giai đoạn ổn định hơn.