Trung Quốc và Mỹ chuẩn bị đối thoại cấp cao khi khủng hoảng Iran là tâm điểm địa chính trị

Ông Trump, người có chuyến thăm Trung Quốc gần nhất vào năm 2017, sẽ gặp Chủ tịch Tập Cận Bình trong một hội nghị thượng đỉnh được chờ đợi từ lâu, vốn từng bị hoãn do xung đột. Nhà Trắng cho biết cuộc gặp sẽ diễn ra trong các ngày 14–15 tháng 5.

“Theo lời mời của Chủ tịch Tập Cận Bình, Tổng thống Donald Trump của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ sẽ thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc từ ngày 13 đến 15 tháng 5,” hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã đưa tin vào thứ Hai, dẫn nguồn từ người phát ngôn Bộ Ngoại giao.

Trước đó, giới chức Trung Quốc đã thận trọng trong việc xác nhận chuyến thăm, chờ đến khi cuộc xung đột — hiện đã kéo dài sang tháng thứ ba — có tiến triển rõ ràng hơn. Bắc Kinh cũng không công bố chi tiết các kế hoạch bị hoãn trước đó của ông Trump vào tháng 4, phù hợp với thông lệ chỉ xác nhận lịch trình lãnh đạo cấp cao vào sát thời điểm diễn ra vì lý do an ninh.

Cả ông Trump và Iran đều đã bác bỏ các đề xuất hòa bình mới nhất của nhau nhằm chấm dứt xung đột, trong bối cảnh hai bên vẫn nỗ lực duy trì một lệnh ngừng bắn mong manh.

Bối cảnh long trọng của chuyến thăm cấp nhà nước lần này diễn ra trong môi trường căng thẳng địa chính trị, khi Mỹ và đối thủ chiến lược hàng đầu của Trung Quốc tại Trung Đông vẫn đang duy trì trạng thái đối đầu gián tiếp, còn Bắc Kinh lại giữ vai trò đối tác quan trọng của Iran trong khu vực.

Quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc — một trong những quốc gia ủng hộ ngoại giao lớn của Iran và cũng là khách hàng mua dầu chủ chốt — đã trở nên căng thẳng hơn trong thời gian gần đây, khi chính quyền Trump nỗ lực chấm dứt cuộc chiến đang gây ra cú sốc năng lượng toàn cầu.

Bộ Tài chính Mỹ gần đây đã áp đặt trừng phạt đối với năm nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc, trong đó có một trong những đơn vị lớn nhất, vì liên quan đến việc xử lý dầu thô từ Iran. Đáp lại, Bắc Kinh đã có phản ứng cứng rắn hiếm thấy, yêu cầu các doanh nghiệp trong nước phớt lờ các biện pháp trừng phạt của Mỹ, dù các cơ quan quản lý tài chính vẫn được cho là đã privately khuyến nghị các ngân hàng quốc doanh hạn chế cấp tín dụng mới cho các đơn vị bị đưa vào danh sách đen.

Cuộc chiến Iran nhiều khả năng sẽ là một trong những chủ đề trọng tâm tại hội nghị thượng đỉnh. Chỉ một tuần trước khi ông Trump dự kiến tới Bắc Kinh, Trung Quốc đã thể hiện rõ sự phối hợp với Tehran khi tiếp đón Bộ trưởng Ngoại giao Iran, qua đó nhấn mạnh mối quan hệ gần gũi giữa hai bên.

Cả Mỹ và Trung Quốc đều có lợi ích trong việc Eo biển Hormuz được mở trở lại, khi trước xung đột khu vực này từng chiếm khoảng 1/5 lưu lượng dầu và khí đốt toàn cầu. Câu hỏi then chốt hiện nay là liệu Trung Quốc có sẵn sàng gây áp lực lên Iran hay không, và nếu có thì họ sẽ yêu cầu điều kiện gì từ Washington để đổi lại.

Hai nhà lãnh đạo dự kiến cũng sẽ tìm cách gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được tại Hàn Quốc vào tháng 10 năm ngoái, vốn đã giúp giảm bớt một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu, bao gồm cả đất hiếm sang Mỹ. Việc đảm bảo nguồn cung ổn định các khoáng sản chiến lược này, vốn đóng vai trò quan trọng trong sản xuất từ điện thoại iPhone đến máy bay chiến đấu, được xem là ưu tiên lớn của Washington.

Vấn đề Đài Loan cũng được dự báo sẽ chiếm vị trí quan trọng trong các cuộc thảo luận. Bắc Kinh lo ngại về việc Mỹ tiếp tục bán vũ khí cho hòn đảo tự trị này và có thể tìm cách thúc đẩy chính quyền Trump tái khẳng định lập trường phản đối độc lập Đài Loan, theo các nhà phân tích Trung Quốc.

Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và đã tuyên bố sẽ thống nhất hòn đảo, không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực. Trong khi đó, chính quyền Đài Bắc bác bỏ hoàn toàn quan điểm này, khẳng định Đài Loan là một quốc gia độc lập trên thực tế và cần được quốc tế công nhận rộng rãi hơn.

Hai bên cũng dự kiến ký kết một loạt thỏa thuận kinh tế, từ mua nông sản đến máy bay Boeing. Một phái đoàn doanh nghiệp Mỹ dự kiến sẽ tháp tùng ông Trump trong chuyến đi, bao gồm Giám đốc điều hành Blackstone Inc. Steve Schwarzman và Giám đốc điều hành Citigroup Inc. Jane Fraser, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề.