Vì sao cuộc chiến của ông Trump vẫn chưa làm kinh tế Iran sụp đổ?

Kinh tế Iran đã gặp nhiều khó khăn trước khi chiến tranh bùng phát, với tăng trưởng yếu, lạm phát cao và đồng rial liên tục mất giá dưới sức ép của các lệnh trừng phạt kéo dài từ Mỹ. Chiến tranh cùng các cuộc không kích của Mỹ và Israel và lệnh phong tỏa hàng hải sau đó càng khiến nền kinh tế chịu thêm tổn thất nặng nề.

Tuy nhiên, bất chấp áp lực ngày càng lớn, nền kinh tế Iran vẫn chưa rơi vào tình trạng sụp đổ. Nhiều thập kỷ đối mặt với chiến tranh, cấm vận và cô lập kinh tế đã giúp nước này xây dựng khả năng chống chịu tương đối cao.

Kinh tế Iran đã suy yếu từ trước chiến tranh

Người dân Iran nhiều năm qua phải vật lộn với lạm phát cao khiến giá thực phẩm và hàng hóa thiết yếu tăng mạnh. Nguồn thu xuất khẩu và dòng ngoại tệ suy giảm kể từ khi Mỹ tái áp đặt các lệnh trừng phạt đã làm đồng rial mất giá nghiêm trọng và đẩy chi phí nhập khẩu leo thang.

Theo IMF, GDP Iran giảm 1.5% trong năm 2025 do tác động kéo dài của các lệnh trừng phạt và hậu quả từ cuộc chiến với Israel năm ngoái.

Chiến tranh gây thiệt hại nặng nề

Các cuộc không kích đã làm hư hại nhiều cơ sở dân sự và công nghiệp, từ nhà ở, bệnh viện đến mỏ khí đốt, kho nhiên liệu và nhà máy thép.

Iran ước tính sáu tuần giao tranh trước lệnh ngừng bắn hồi tháng 4 đã gây thiệt hại khoảng 270 tỷ USD, gần tương đương quy mô GDP dự kiến của nước này trong năm nay.

Nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, hoạt động kinh tế đình trệ và thất nghiệp gia tăng. IMF dự báo GDP Iran sẽ tiếp tục giảm thêm 6.1% trong năm nay.

Đồng rial tiếp tục lao dốc, trong khi lạm phát tăng lên 77% so với cùng kỳ năm trước. Theo các báo cáo trong nước, ít nhất 1 triệu việc làm đã bị mất kể từ khi xung đột bùng phát.

Lệnh phong tỏa của Mỹ làm gia tăng áp lực

Từ giữa tháng 4, Hải quân Mỹ phong tỏa các cảng phía nam Iran nhằm gây sức ép buộc Tehran mở lại eo biển Hormuz.

Biện pháp này khiến xuất khẩu dầu, hóa dầu và thép của Iran sụt giảm mạnh. Sản lượng dầu thô trong tháng 5 đã xuống mức thấp nhất trong vòng năm năm.

Việc nguồn thu ngoại tệ suy giảm cũng làm hạn chế khả năng nhập khẩu hàng hóa. Nhiều doanh nghiệp Iran đã cảnh báo về tình trạng thiếu nguyên liệu và hàng hóa thiết yếu.

Vì sao kinh tế Iran vẫn đứng vững?

Iran có nhiều kinh nghiệm ứng phó với cấm vận và cô lập kinh tế. Nước này đã xây dựng các mạng lưới xuất khẩu dầu ngoài hệ thống chính thức và tích lũy được nguồn thu đáng kể từ giá dầu tăng cao trước khi chiến tranh nổ ra.

Chính phủ cũng áp dụng các biện pháp bảo hộ như cấm xuất khẩu nhiều mặt hàng thiết yếu, ưu tiên sử dụng ngoại tệ cho nhập khẩu quan trọng và mở rộng các tuyến thương mại qua Pakistan, Afghanistan, Trung Quốc và Nga nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Chính sách "kinh tế kháng cự" được theo đuổi hơn một thập kỷ qua cũng giúp Iran tăng cường năng lực sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc vào hàng nhập khẩu.

Thách thức sau chiến tranh

Quá trình tái thiết được dự báo sẽ kéo dài nhiều năm và tiêu tốn hàng trăm tỷ USD. Iran đang thúc đẩy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt và tìm kiếm nguồn vốn quốc tế để hỗ trợ phục hồi kinh tế.

Dù nguy cơ bất ổn xã hội do khó khăn kinh tế vẫn ở mức cao, các chuyên gia cho rằng khả năng chính quyền Iran mất kiểm soát vẫn tương đối thấp khi bộ máy an ninh tiếp tục duy trì ảnh hưởng mạnh mẽ trong bối cảnh xung đột kéo dài.