Vì sao Trung Quốc đang hưởng lợi lớn từ Trump?

Năm 2025 mới chỉ trôi qua chưa được nửa năm, nhưng Trung Quốc đã là kẻ chiến thắng áp đảo. Một cách đều đặn như đồng hồ, Donald Trump liên tục ném những món quà khổng lồ vào lòng Bắc Kinh. Sự kính nể của Trump dành cho Tập Cận Bình khiến người ta có cảm giác Trump thực sự muốn Trung Quốc tiếp tục thắng thế.

Sự tôn trọng của Trump dành cho Trung Quốc khiến nước này trở thành một trường hợp độc nhất vô nhị. Zbigniew Brzezinski từng buộc tội người đồng nghiệp Henry Kissinger rằng ông ta “rõ ràng bị cuốn hút bởi kẻ thù và cảm thấy nhàm chán với bạn bè”. Mỗi một đồng minh của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đều đã trải nghiệm điều tương tự với Trump. Và thực tế đã như vậy từ lâu. Ngay từ cuối thập niên 1980, mối ám ảnh của Trump là Nhật Bản – chứ không phải Liên Xô. Ngày nay, trong những lần hiếm hoi đổ lỗi cho Trung Quốc, Trump lại xác định thủ phạm thực sự là các tập đoàn Mỹ. Nếu ở vào vị thế của Trung Quốc, Trump nói, ông cũng sẽ “ăn tươi nuốt sống” nước Mỹ như vậy.

Tác động địa chính trị của Trump nhiệm kỳ 2 không thể bị đánh giá thấp. Kể từ đầu thế kỷ này, các chính quyền Mỹ liên tiếp đã cố gắng củng cố các nước láng giềng của Trung Quốc. Trump đang phá bỏ những nỗ lực đó một cách đáng kinh ngạc. Trong số các quốc gia đó, Ấn Độ là trường hợp gây sửng sốt nhất. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi là người đóng vai mạnh mẽ trong nước nhưng lại tỏ ra xu nịnh Trump hơn bất kỳ nhà lãnh đạo nào. Sự nịnh hót đó chẳng giúp được gì. Tuần trước, Trump cam kết áp thuế 25% lên Ấn Độ và cáo buộc New Delhi tài trợ cho chiến tranh của Nga tại Ukraine thông qua nhập khẩu dầu. Thậm chí, ông còn đe dọa sẽ áp thêm 100% thuế “thứ cấp” đối với nước này.

Việc hỗ trợ một Ấn Độ mạnh và có thể đối trọng đã từng là quân bài chiến lược quan trọng nhất của Mỹ đối với Trung Quốc trong 25 năm qua. Nhưng Trump không ngừng gieo rắc nghi ngờ về việc liệu điều đó còn đúng hay không. Dù tuyên bố rằng ông đã ngăn cản chiến tranh giữa Ấn Độ và Pakistan vào tháng 5, Trump lại cố gắng ve vãn Pakistan. Cùng ngày ông mời Modi đến Washington hồi tháng 6, Trump có một bữa trưa riêng với Asim Munir, tổng tư lệnh quân đội Pakistan. Tổng thống Mỹ không bao giờ dùng bữa một-một với các tướng lĩnh nước ngoài – nhưng với Pakistan, ông lại làm vậy. Modi đã lịch sự từ chối lời mời của Trump. Giờ đây, Trump chế nhạo Ấn Độ là một “nền kinh tế chết” và thậm chí sẽ phải nhập khẩu dầu từ Pakistan. Đó là cách để đánh mất bạn bè và phung phí ảnh hưởng.

Đài Loan cũng có lý do không kém để lo sợ rằng thế giới đang đảo lộn. Trump đã áp thuế 20% lên trung tâm bán dẫn lớn nhất thế giới và cáo buộc hòn đảo này "lừa đảo nước Mỹ". Tuần trước, ông từ chối cho tổng thống Đài Loan, Lai Thanh Đức, quá cảnh tại New York vì sợ làm mất lòng Trung Quốc. Quan điểm “mơ hồ chiến lược” của Kissinger về Đài Loan – tức là Trung Quốc không bao giờ dám chắc Mỹ có can thiệp hay không – giờ đây đã bị thay thế bằng sự thiển cận mang tính chiến thuật. Trump hoàn toàn có khả năng đem sự an toàn của Đài Loan ra mặc cả để đổi lấy những nhượng bộ thương mại từ Bắc Kinh.

Liệu có phương pháp địa chính trị nào trong sự hỗn loạn của Trump? Chỉ có thể theo nghĩa đơn giản rằng Trump tôn trọng phạm vi ảnh hưởng của Trung Quốc và muốn Trung Quốc cũng tôn trọng phạm vi của Mỹ. Mỗi “kẻ săn mồi lớn” đều có quyền tung hoành trong khu vực của mình. Trump vẫn thèm muốn Greenland và khao khát kênh đào Panama, bởi ông thấy Trung Quốc đang lấn sân vào Bắc Cực và Tây Bán cầu. Nhưng ông lại rất thờ ơ với khu vực lân cận của Trung Quốc. Khi tổng thống Philippines, Ferdinand Marcos Jr, gần đây phàn nàn với Trump rằng Trung Quốc đang “đơn phương thay đổi trật tự thế giới”, ông chỉ thờ ơ đáp lại: “Chúng tôi đang rất ổn với Trung Quốc.”

Tập Cận Bình có quá nhiều lý do để biết ơn Trump. Hai lý do vượt trội nhất lại có tác động toàn cầu. Thứ nhất, Trump đang nhường lại cuộc chơi lớn ở phương Nam toàn cầu cho Trung Quốc. Việc phá hủy Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) và chiến tranh thuế quan của Trump với các nước nghèo ở châu Phi và Mỹ Latinh đang đẩy các châu lục này tiến gần hơn tới Bắc Kinh.

Thứ hai, như Adam Tooze từng viết, Trump đang để Trung Quốc thắng trong cuộc đua công nghiệp năng lượng sạch. Ông cũng đang nới lỏng các hạn chế mà Joe Biden từng áp đặt nhằm chặn Trung Quốc tiếp cận chất bán dẫn tiên tiến. Năm ngoái, Trung Quốc đã bổ sung công suất năng lượng tái tạo nhiều hơn phần còn lại của thế giới cộng lại. Từ tháng 1, Trump bắt đầu rút lại các khoản trợ cấp năng lượng xanh của Mỹ và khôi phục khẩu hiệu “khoan, cứ khoan đi” với nhiên liệu hóa thạch làm trung tâm chính sách. Nỗi hoài cổ carbon này chính là món quà lớn nhất cho Trung Quốc. Tương lai của thế giới đang được viết nên tại Bắc Kinh – và Trump là đồng tác giả… mà không hề hay biết.