Căng thẳng thương mại Mỹ-Trung leo thang trước APEC khi tranh chấp về đất hiếm ngày càng sâu sắc

Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố chiến tranh thương mại với Trung Quốc

Sự leo thang trong tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã làm lu mờ kỳ vọng về một thỏa thuận tại Hội nghị APEC giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập.

Tuần trước, Bắc Kinh công bố biện pháp hạn chế mới đối với xuất khẩu đất hiếm, gây phản ứng dây chuyền trên thị trường. Sau thông tin ban đầu về lệnh cấm xuất khẩu, Bắc Kinh làm rõ rằng các đơn xin phê duyệt phù hợp vẫn sẽ được xem xét. Động thái này diễn ra ngay sau khi Tổng thống Trump tuyên bố áp thuế bổ sung 100% lên hàng hóa Trung Quốc.

Bất chấp nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng vào cuối tuần, Washington và Bắc Kinh tiếp tục gia tăng đối đầu trước thềm APEC. Hai bên đều thông báo áp dụng mức phí cảng mới đối với hàng hóa, có hiệu lực từ thứ Ba, ngày 14 tháng 10.

Giới quan sát lo ngại Trung Quốc có thể sử dụng đất hiếm như một công cụ gây sức ép để buộc Tổng thống Trump nhượng bộ trong các cuộc đàm phán sắp tới.

Washington và Bắc Kinh leo thang trước Hội nghị APEC

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent bình luận về động thái của Bắc Kinh:

“Khi chúng ta nhận được thông báo như thế này từ Trung Quốc về đất hiếm, điều đó nhắc chúng ta rằng Mỹ phải tự chủ hơn, hoặc ít nhất phải đảm bảo nguồn cung ổn định cùng các đồng minh.”

Ông Bessent cũng nhấn mạnh các chiến lược thương mại mới nhằm đối phó Bắc Kinh:

“Khi đối mặt với một nền kinh tế phi thị trường như Trung Quốc, chúng ta buộc phải có chính sách công nghiệp chủ động. Chúng tôi sẽ đặt giá sàn và mua trước để tránh rủi ro tương tự, đồng thời áp dụng cách này cho nhiều ngành.”

Hai bên dường như không có ý định nhượng bộ trước cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập vào cuối tháng. Tuy nhiên, dữ liệu kinh tế gần đây của Trung Quốc cùng những lo ngại về tăng trưởng chậm lại tại Mỹ có thể mang lại lợi thế cho Bắc Kinh trong các cuộc thương lượng.

Sức mạnh kinh tế Trung Quốc tạo áp lực

Chính quyền Mỹ đang tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn đất hiếm từ Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Trump tỏ ra không hài lòng khi Trung Quốc ngừng mua đậu nành Mỹ — lĩnh vực then chốt trong xuất khẩu nông sản của Washington. Trong khi đó, dữ liệu thương mại tháng 9 cho thấy các doanh nghiệp Trung Quốc đã mở rộng đối tác thương mại, giảm phụ thuộc vào nhu cầu từ Mỹ.

Ngày 15 tháng 10, UBS nâng dự báo tăng trưởng xuất khẩu Trung Quốc năm 2025 lên 4.5%, từ mức 1.0% trước đó, sau khi dữ liệu tháng 9 vượt xa kỳ vọng. Xuất khẩu tăng 8.3% so với cùng kỳ, còn nhập khẩu tăng 7.4%, cho thấy nhu cầu hàng hóa Trung Quốc duy trì ổn định.

Theo CN Wire, UBS nhận định:

“Mặc dù căng thẳng Mỹ-Trung có thể gây áp lực lên xuất khẩu sang Mỹ, khả năng sụt giảm mạnh hơn nữa là thấp. Động lực xuất khẩu tổng thể của Trung Quốc đang được củng cố nhờ sự tăng trưởng ở các thị trường khác.”

Sự điều chỉnh dự báo của UBS diễn ra sau làn sóng nâng dự báo GDP của các tổ chức quốc tế. Ngân hàng Thế giới mới đây đã nâng dự báo tăng trưởng GDP Trung Quốc năm 2025 từ 4.0% lên 4.8%.

Mối lo lạm phát tại Mỹ và EU gia tăng

Thị trường hiện dự báo Fed sẽ cắt giảm lãi suất trong tháng 10 và tháng 12 nhằm hỗ trợ kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, rủi ro đình lạm vẫn hiện hữu khi tăng trưởng chậm trong khi giá cả duy trì cao.

Đồng thời, EU bày tỏ lo ngại về tác động của các biện pháp hạn chế hàng hóa Trung Quốc đối với lạm phát khu vực đồng Euro. Việc giảm nguồn cung từ Trung Quốc có thể đẩy giá hàng hóa lên cao, làm trầm trọng thêm áp lực giá. Mỹ có thể đối mặt tình huống tương tự nếu chiến tranh thương mại lan rộng. Về phần mình, Bắc Kinh tuyên bố sẵn sàng đáp trả nếu bị khiêu khích.

Chiến tranh thương mại hay chỉ là đòn cảnh báo?

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer bình luận về đe dọa áp thuế 100% đối với hàng Trung Quốc:

“Chúng tôi tin rằng có thể đạt thỏa thuận, nhưng không thể để Trung Quốc duy trì vị thế này — nơi họ muốn nắm quyền kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu. Họ đã đi quá xa.”

Greer cũng hạ thấp nhận định về lợi thế của Bắc Kinh, cho rằng Mỹ vẫn có đòn bẩy đáng kể. Ông nhấn mạnh những thách thức nội tại của nền kinh tế Trung Quốc, như thị trường bất động sản suy yếu và tỷ lệ thất nghiệp tăng.

Tỷ lệ thất nghiệp của Trung Quốc tăng từ 5.2% trong tháng 7 lên 5.3% trong tháng 8, trong khi thất nghiệp thanh niên tăng mạnh lên 18.9% (so với 17.8% tháng 7). Dù đà phục hồi xuất khẩu có thể giúp thị trường lao động ổn định hơn, Bắc Kinh vẫn kiên định với mục tiêu chuyển đổi sang nền kinh tế dựa trên tiêu dùng.

Trung Quốc thúc đẩy tăng cầu nội địa

Theo CN Wire, chính phủ Trung Quốc đã công bố kế hoạch mở rộng hỗ trợ tài chính cho tiêu dùng, với nội dung:

“Hướng dẫn các tổ chức tài chính đổi mới sản phẩm và dịch vụ nhằm khuyến khích tiêu dùng.”

Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ tổ chức kỳ họp toàn thể từ ngày 20 đến 23 tháng 10 để thảo luận về kế hoạch 5 năm tới. Giới phân tích dự đoán các chính sách mới sẽ tập trung vào thúc đẩy chi tiêu hộ gia đình, phát triển công nghệ cao và nâng cấp công nghiệp. Đáng chú ý, kỳ họp này diễn ra ngay trước thềm APEC.

Thị trường chứng khoán đại lục tăng bất chấp căng thẳng

Thị trường chứng khoán Trung Quốc tăng trong phiên thứ Năm, ngày 16 tháng 10, nối dài đà tăng từ hôm trước. Kỳ vọng về tăng trưởng GDP và các biện pháp kích thích đã củng cố tâm lý nhà đầu tư.

Dù vậy, các chỉ số vẫn dưới mức đỉnh năm 2025 do lo ngại chiến tranh thương mại toàn diện. Chỉ số CSI 300 tăng 0.24% đầu phiên, Shanghai Composite tăng 0.17%, còn Hang Seng dẫn đầu với mức tăng 0.41%.

Nhà đầu tư đặt cược vào khả năng Trung Quốc tung thêm gói kích thích để thúc đẩy tiêu dùng, giảm thất nghiệp và hỗ trợ bất động sản.

Các mức thuế mới của Mỹ dường như không làm giảm nhu cầu hàng hóa Trung Quốc, qua đó hỗ trợ cổ phiếu niêm yết trong nước. Tính từ đầu năm 2025, CSI 300 tăng 17.4%, còn Shanghai Composite tăng 16.8%.

Tuy nhiên, rủi ro giảm giá vẫn hiện hữu. Một cuộc chiến thương mại toàn diện có thể làm gián đoạn đà tăng nếu không có thêm các biện pháp hỗ trợ từ Bắc Kinh.