Chỉ số CPI tháng 9: Tốt hơn dự kiến không có nghĩa là tốt

Tổng quan

Dù dữ liệu tốt hơn nhận định, điều này không có nghĩa là nền kinh tế đang ổn. Trong bối cảnh hiện nay, chỉ cần “tốt hơn dự kiến” cũng đủ để thị trường kỳ vọng Fed sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất trong cuộc họp sắp tới.

Thông thường, mức lạm phát 3% sẽ khiến Fed phải dừng việc nới lỏng chính sách. Nhưng với khối nợ khổng lồ hiện nay, nền kinh tế Mỹ không thể chịu được lãi suất cao, ngay cả ở mức trung bình. Do đó, các nhà hoạch định chính sách có xu hướng tìm cách diễn giải dữ liệu theo hướng ủng hộ việc tiếp tục giảm lãi suất.

Họ đang phải chọn giữa việc cứu nền kinh tế đang nợ nần và kiểm soát lạm phát. Và họ chọn lạm phát.

Dữ liệu chi tiết

Theo BLS, CPI tổng thể tăng 3% so với cùng kỳ năm trước. Con số này tăng từ 2.9% trong tháng 8 và 2.7% trong tháng 7, mức cao nhất kể từ tháng 1, và cao hơn đáy 2.4% của tháng 3.

Nhận định là 3.1%, nên kết quả thấp hơn một chút. Có thể xem là “tốt hơn dự kiến”?

Theo tháng, CPI tăng 0.3%, thấp hơn mức 0.4% của tháng 8, nhưng nếu tính theo năm, vẫn tương đương với 3.6%. Trung bình ba tháng gần nhất, CPI cũng tăng 3.6% theo năm.

Nhận định là 0.4%. Có nên vui vì kết quả thấp hơn 0.1% không?

CPI lõi, không tính giá thực phẩm và năng lượng, tăng 3.0% so với cùng kỳ, thấp hơn một chút so với 3.1% của tháng 8. Theo tháng, CPI lõi tăng 0.2%, giảm so với mức 0.3% trong tháng 7.

Bốn tháng qua, CPI lõi tăng lần lượt 0.2%, 0.3%, 0.3% và 0.2%, tương đương mức tăng hàng năm khoảng 3%. Nói cách khác, lạm phát đang bị mắc kẹt quanh mức này.

Nhìn biểu đồ CPI có thể thấy lạm phát đã đi ngang kể từ giữa năm 2022.

Tuy nhiên, truyền thông vẫn gọi đây là “tin tốt” vì các con số thấp hơn dự kiến.

Nhưng không có con số nào trong đó gần với mục tiêu 2% mà Fed hướng đến.

Ngoài ra, CPI không phản ánh đầy đủ tình hình lạm phát thực tế.

Công thức tính CPI đã được chính phủ điều chỉnh từ những năm 1990 để khiến mức tăng giá trông thấp hơn thực tế. Nếu dùng công thức cũ từ thập niên 1970, CPI thực tế hiện nay sẽ gần gấp đôi, tức khoảng 6%. Nếu tính trung thực hơn, con số có thể còn cao hơn nữa.

Những lần điều chỉnh dữ liệu việc làm gần đây của BLS cũng khiến nhiều người đặt nghi vấn về độ chính xác của các báo cáo chính phủ.

Dù vậy, đây vẫn là dữ liệu chính thức được dùng để hoạch định chính sách.

Xét theo từng nhóm hàng hóa, giá thực phẩm tại nhà tăng 0.3%, kéo CPI thực phẩm chung tăng 0.2%.

Giá dịch vụ tăng 0.2% theo tháng và 3.5% theo năm — đây là điểm đáng chú ý vì sự tăng này không thể đổ lỗi cho yếu tố bên ngoài như thuế quan.

Lạm phát dai dẳng

Tình hình lạm phát hiện nay gần như không thay đổi trong suốt hơn một năm qua. Dù Fed đã tăng lãi suất, giá cả vẫn tiếp tục tăng.

Với dữ liệu CPI tháng 9 thấp hơn dự kiến, Fed nhiều khả năng sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất trong cuộc họp tháng 10. Ngoài ra, Chủ tịch Fed Jerome Powell gần đây cũng cho biết việc thu hẹp bảng cân đối tài sản có thể sắp kết thúc.

Điều này đặt ra câu hỏi: tại sao Fed lại nới lỏng chính sách trong khi lạm phát vẫn chưa giảm đáng kể?

Nguyên nhân chính là nợ. Nợ quốc gia Mỹ vừa vượt 38 nghìn tỷ USD và chưa có dấu hiệu giảm.

Thị trường lao động cũng yếu đi rõ rệt. Theo BLS, trong tháng 8, nền kinh tế chỉ tạo ra 22,000 việc làm mới, trong khi trước đó cơ quan này đã điều chỉnh giảm gần 1 triệu việc làm khỏi số liệu cũ.

Tháng 9 chưa có dữ liệu chính thức do chính phủ tạm ngừng hoạt động, nhưng các báo cáo riêng cho thấy khu vực tư nhân chỉ tăng việc làm ở mức thấp.

Điều này phản ánh nền kinh tế đang chậm lại. Khi tăng trưởng yếu mà lạm phát vẫn cao, tình trạng đó được gọi là lạm phát đình đốn (stagflation).

Fed đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan

Một mặt, họ cần giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế nợ nần; mặt khác, họ cần tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát.

Họ không thể làm cả hai, và có vẻ họ đã chọn hướng giữ lãi suất thấp — chấp nhận rủi ro lạm phát cao hơn.

Thực tế cho thấy lạm phát đang có xu hướng tăng. Việc cắt giảm lãi suất thêm và kết thúc chính sách thắt chặt định lượng sẽ chỉ khiến tình hình xấu hơn.

Tính đến cuối tháng 6, cung tiền đã tăng hơn 600 tỷ USD so với đáy giữa năm 2023. Đến tháng 8, cung tiền M2 đạt 22.2 nghìn tỷ USD, vượt mức đỉnh trong thời kỳ đại dịch.

Đây là dấu hiệu rõ ràng của việc lạm phát đang được kích hoạt trở lại.

Trong năm 2022, Fed từng giảm cung tiền M2 để kiềm chế lạm phát, và điều này đã có tác dụng nhất định. Tuy nhiên, cung tiền đã chạm đáy ở mức 20.60 nghìn tỷ USD hơn một năm trước và đang tăng trở lại.

Để quay về mức ổn định như trước đại dịch, cung tiền cần giảm thêm khoảng 3 nghìn tỷ USD — điều mà Fed gần như chắc chắn sẽ không làm.

Ngược lại, Fed đang bơm thêm tiền vào hệ thống.

Kết quả là lạm phát sẽ tiếp tục tăng, và giá trị đồng tiền của người dân tiếp tục giảm.

Cách duy nhất để tự bảo vệ mình là quản lý tài sản và đầu tư khôn ngoan để giảm thiểu tác động từ việc đồng USD mất giá.