Chứng khoán bứt phá nhờ kỳ vọng ngoại giao, nhưng nền tảng rủi ro vẫn còn

Thị trường chứng khoán đang phản ứng như thể chiến tranh đã kết thúc, dù trên thực tế chưa có thỏa thuận hòa bình chính thức nào được ký kết. Thị trường từng tăng bất chấp bối cảnh vẫn còn nhiều rủi ro, còn hiện tại thị trường đã bỏ qua rủi ro đó và chuyển sang giả định rằng mọi thứ sẽ sớm được giải quyết. Nhà đầu tư đang đặt cược vào một kịch bản hòa bình dù tiến trình này vẫn chưa chắc chắn. Các chỉ số lớn như S&P 500 duy trì trên 7,000 và Nasdaq tăng 12 phiên liên tiếp, lập chuỗi tăng dài nhất kể từ năm 2009, cho thấy đà tăng rất mạnh nhưng mang tính bị ép mua nhiều hơn là xuất phát từ niềm tin bền vững.

Diễn biến này không phải là quá trình phân bổ vốn dần dần mà là sự tăng tốc mạnh trong thời gian ngắn. Chỉ trong hơn một tuần, thị trường đã xóa toàn bộ mức giảm trước đó do căng thẳng Iran và còn tăng thêm. Những diễn biến thường kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng đã xảy ra chỉ trong vài ngày. Điều này thường xuất hiện khi nhiều nhà đầu tư đang nắm vị thế sai hướng hoặc chưa tham gia thị trường, buộc phải mua vào nhanh để theo kịp đà tăng.

Nguyên nhân chính đến từ cách thị trường diễn giải thông tin. Lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon được xem là bước đầu để tiến tới đàm phán giữa Mỹ và Iran, và thị trường đã coi đây là kịch bản cơ sở. Nói cách khác, thị trường không còn định giá rủi ro chiến tranh mà chuyển sang định giá khả năng đạt được thỏa thuận ngoại giao. Tuy nhiên, thực tế thông tin không thống nhất: có tin cho thấy tiến triển tích cực, có tin nói quá trình có thể kéo dài tới sáu tháng, và cũng có cảnh báo rằng xung đột có thể quay lại nếu đàm phán thất bại. Dù tồn tại cả ba kịch bản, thị trường chứng khoán chủ yếu phản ứng theo kịch bản tích cực.

Việc chỉ tập trung vào thông tin tích cực đã tạo ra hiện tượng giá tăng nhanh do người bán buộc phải mua lại hoặc người đứng ngoài phải tham gia. Dòng tiền đổ mạnh vào các cổ phiếu biến động cao và những mã từng giảm sâu. Nhu cầu từ các quỹ CTA tăng rất mạnh trong vài phiên gần đây, trong khi nhà giao dịch quyền chọn ngắn hạn mua quyền chọn mua trong ngày để đẩy giá lên rồi bán ra nhanh vào cuối phiên. Điều này tạo ra một vòng lặp: giá tăng làm phát sinh thêm nhu cầu mua, và nhu cầu mua lại tiếp tục đẩy giá lên.

Tuy nhiên, thị trường bắt đầu xuất hiện dấu hiệu không đồng thuận giữa các nhóm tài sản. Thị trường chứng khoán đang phản ánh kịch bản tích cực, nhưng thị trường dầu lại thể hiện sự thận trọng. Hợp đồng dầu WTI kỳ hạn gần không chỉ phản ánh cung cầu mà còn phản ánh nhu cầu phòng ngừa rủi ro trước cuối tuần. Nhà đầu tư lo ngại có tin xấu khi thị trường đóng cửa nên sẵn sàng trả giá cao để bảo vệ vị thế. Trong bối cảnh này, việc mua dầu giống như mua bảo hiểm trước khả năng kịch bản ngừng bắn thất bại.

Ngược lại, thị trường dầu vật chất lại không cho thấy tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng. Giá Dated Brent giảm cho thấy nguồn cung thực tế vẫn ổn định, hệ thống vận chuyển vẫn hoạt động tốt và chưa có dấu hiệu thiếu hụt ngay lập tức. Điều này có nghĩa là thị trường tài chính đang phản ứng với tin tức và rủi ro tiềm năng, còn thị trường vật chất phản ánh tình hình thực tế hiện tại, và hai yếu tố này đang không hoàn toàn đồng nhất.

Thị trường trái phiếu cũng cho thấy sự thận trọng tương tự. Lợi suất tăng theo giá dầu, phản ánh lo ngại về lạm phát từ năng lượng, thay vì phản ánh kịch bản tăng trưởng ổn định như thị trường cổ phiếu. Thị trường tín dụng cũng chưa xác nhận xu hướng tích cực khi chênh lệch lợi suất vẫn còn cao. Khi cổ phiếu tăng nhưng trái phiếu và tín dụng không xác nhận, điều đó thường cho thấy cổ phiếu có thể đang phản ứng quá sớm hoặc quá mức.

Biến động thị trường cũng đang có dấu hiệu tăng trở lại. Dù giá vẫn tăng, mức độ biến động không giảm tương ứng, cho thấy rủi ro chưa biến mất. Dòng tiền quyền chọn hiện đã chuyển sang hai chiều, tức là vừa có nhu cầu mua lên vừa có nhu cầu phòng ngừa giảm giá. Các yếu tố kỹ thuật từng giúp thị trường ổn định sẽ giảm hiệu lực, khiến giá có thể biến động mạnh hơn trong cả hai hướng.

Dữ liệu từ thị trường châu Á cho thấy nhà giao dịch bắt đầu giảm rủi ro trước cuối tuần khi thời hạn ngừng bắn đang đến gần. Thị trường đã tăng mạnh trước thời điểm này nên hiện tại lợi nhuận tiềm năng không còn lớn, trong khi rủi ro nếu kịch bản xấu xảy ra lại cao hơn. Các thông tin cho thấy đàm phán có thể kéo dài nhiều tháng đã làm giảm bớt sự lạc quan, và ngay cả xu hướng mạnh cũng có thể chậm lại.

Đà tăng hiện tại cũng đang có dấu hiệu suy yếu nhẹ. Giá đã tăng quá nhanh khiến mức định giá trở nên kém hấp dẫn đối với người mua mới. Nhà đầu tư cá nhân vẫn tham gia hạn chế, các quỹ phòng hộ có xu hướng bán khi giá tăng, và phần lớn lực mua đến từ các hệ thống giao dịch tự động vốn có thể thay đổi nhanh chóng.

Nhìn lại lịch sử, những đợt tăng nhanh với quy mô lớn như vậy không xảy ra thường xuyên. Trường hợp gần nhất là đầu năm 2022, khi thị trường tăng mạnh do kỳ vọng xung đột tại Ukraine sẽ sớm được giải quyết, nhưng sau đó phải điều chỉnh khi thực tế không diễn ra nhanh như kỳ vọng. Điều này cho thấy thị trường thường phản ứng trước và đi xa hơn so với thực tế.

Ngoài ra còn có rủi ro dài hạn từ cấu trúc thị trường. Thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ trị giá khoảng 31 nghìn tỷ USD đang bắt đầu có dấu hiệu căng thẳng. Vấn đề không nằm ở hiện tại mà ở tương lai, khi nhu cầu suy giảm và thị trường phụ thuộc vào ít người mua hơn. Nếu điều đó xảy ra, biến động có thể rất mạnh. Một hệ thống tài chính có thể chịu được cú sốc tín dụng, nhưng nếu niềm tin vào tài sản an toàn nhất bị suy giảm thì tác động sẽ lớn hơn nhiều. Trong kịch bản đó, vàng có thể được hưởng lợi.

Hiện tại, USD, vàng đều đang dao động trong biên độ hẹp. Vàng ở gần mức $4,800 nhưng chưa vượt lên, cho thấy nó đang được sử dụng như tài sản thế chấp hơn là nơi trú ẩn an toàn. USD cũng không có xu hướng rõ ràng do bị tác động đồng thời bởi lợi suất tăng và tâm lý thị trường chưa chuyển hẳn sang trạng thái né tránh rủi ro.

Đây là môi trường mà bề ngoài có vẻ ổn định nhưng thực chất tiềm ẩn khả năng biến động mạnh bất ngờ. Thị trường đang hành động như thể kết quả tích cực đã chắc chắn, trong khi thực tế vẫn chưa có gì được đảm bảo. Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế chính là nguồn gốc của biến động.

Vào thời điểm hiện tại, việc tiếp tục mua đuổi theo đà tăng không còn hấp dẫn. Cuối tuần thường là giai đoạn rủi ro cao do có thể xuất hiện tin tức mới, vì vậy cần ưu tiên quản trị rủi ro thay vì tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.