CPI tháng 12 đạt kỳ vọng nhưng cần cách nhìn toàn diện hơn về lạm phát

Dữ liệu CPI

Dữ liệu CPI tháng 12 nhìn chung phù hợp với kỳ vọng của thị trường. Trong đó, CPI lõi thấp hơn nhẹ so với dự báo, tạo ra một mức độ lạc quan nhất định.

Cụ thể, giá tiêu dùng tăng 0.3% so với tháng trước, đúng với dự kiến. CPI theo năm giữ nguyên ở mức 2.7%, vẫn cao hơn rõ rệt so với mục tiêu lạm phát 2% của Fed.

Nếu loại trừ thực phẩm và năng lượng, CPI lõi tăng 0.2% theo tháng và 2.6% theo năm. Mức tăng này thấp hơn dự báo, qua đó củng cố kỳ vọng rằng Fed có thể bắt đầu nới lỏng chính sách tiền tệ trong năm 2026.

Tuy nhiên, khi nhìn vào xu hướng dài hơn, bức tranh trở nên kém tích cực hơn. Trong sáu kỳ công bố gần nhất (không bao gồm tháng 10), CPI lõi lần lượt tăng 0.2%, 0.3%, 0.3%, 0.2%, 0.2% và 0.2%. Chuỗi số liệu này tương đương với mức lạm phát hàng năm khoảng 2.8%. Điều đó cho thấy CPI lõi đã duy trì quanh vùng này hơn một năm và chưa có dấu hiệu giảm rõ rệt.

Xét theo từng nhóm hàng hóa và dịch vụ, giá nhà ở tăng 0.4% theo tháng. Giá thực phẩm tăng mạnh 0.7% trong tháng 12. Giá năng lượng tăng 0.3%, dù giá xăng giảm 0.4%. Chi phí dịch vụ tăng 0.3%, cho thấy áp lực giá chủ yếu đến từ các yếu tố trong nước, không phải từ thuế quan. Ngược lại, ô tô và xe tải đã qua sử dụng ghi nhận mức giảm mạnh nhất, giảm 1.1%.

Những hạn chế của báo cáo CPI

Báo cáo CPI tháng này cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Một phần dữ liệu được xây dựng dựa trên báo cáo tháng 11, thời điểm số liệu bị gián đoạn và điều chỉnh do ảnh hưởng của việc chính phủ Mỹ đóng cửa.

Ngoài ra, phương pháp tính CPI hiện nay có xu hướng đánh giá thấp mức tăng giá thực tế. Công thức CPI đã được điều chỉnh từ những năm 1990 theo hướng làm giảm tốc độ tăng lạm phát được công bố. Nếu áp dụng phương pháp đo lường của thập niên 1970, lạm phát hiện tại có thể gần 6%, và nếu sử dụng cách đo phản ánh đầy đủ chi phí sinh hoạt thực tế, con số này có thể còn cao hơn.

Dù tồn tại những hạn chế đó, CPI vẫn là dữ liệu chính thức được Fed và thị trường sử dụng để ra quyết định, vì vậy không thể bỏ qua.

Thông điệp chính từ báo cáo tháng 12 là lạm phát vẫn cao hơn đáng kể so với mục tiêu của Fed, dù các chỉ số lõi thấp hơn kỳ vọng.

Chiến lược gia kinh tế trưởng của Morgan Stanley, Ellen Zentner, nhận định rằng đây không phải là kịch bản mới. Lạm phát không tăng trở lại, nhưng cũng không giảm đủ nhanh. Tác động từ thuế quan là hạn chế, trong khi khả năng chi trả nhà ở vẫn chưa được cải thiện. Báo cáo này không cung cấp lý do để Fed cắt giảm lãi suất ngay trong thời gian ngắn.

Bản chất thực sự của lạm phát

CPI đo lường mức thay đổi giá của một rổ hàng hóa và dịch vụ được xác định trước. Chỉ số này giúp phản ánh xu hướng giá chung trong nền kinh tế, nhưng không phản ánh đầy đủ khái niệm lạm phát theo nghĩa kinh tế học truyền thống.

Về bản chất, lạm phát là sự gia tăng của cung tiền và tín dụng. Giá tiêu dùng tăng chỉ là kết quả cuối cùng của quá trình này. Có thể hiểu đơn giản rằng CPI chỉ cho biết giá cả đang tăng hay giảm, nhưng không cho biết nguyên nhân vì sao giá tăng.

Để đánh giá lạm phát một cách đầy đủ, cần theo dõi diễn biến của cung tiền.

Theo tiêu chí này, áp lực lạm phát hiện vẫn rất lớn và đang gia tăng. Fed đang đẩy nhanh tốc độ tạo tiền, khiến cung tiền tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 7 năm 2022, thời điểm đầu chu kỳ thắt chặt.

Sau khi đạt đỉnh vào tháng 4 năm 2022, cung tiền giảm dần khi Fed tăng lãi suất. Tuy nhiên, từ tháng 10 năm 2023, xu hướng này đã đảo chiều. Cung tiền bắt đầu tăng trở lại và hiện đã vượt xa mức đỉnh trong giai đoạn đại dịch, với tốc độ tăng nhanh hơn trong những tháng gần đây.

Song song với đó, Fed cũng đang mở rộng bảng cân đối kế toán. Dù không chính thức gọi tên, trên thực tế ngân hàng trung ương đã quay lại nới lỏng định lượng, tức là mua Trái phiếu Kho bạc Mỹ bằng tiền mới được tạo ra.

Đây chính là cốt lõi của lạm phát tiền tệ.

Thế tiến thoái lưỡng nan của Fed

Lý do Fed tiếp tục nới lỏng chính sách dù lạm phát còn dai dẳng nằm ở tình thế khó xử. Một mặt, họ cần lãi suất thấp và chính sách nới lỏng để hỗ trợ một nền kinh tế đang gánh khối nợ lớn. Mặt khác, họ cần lãi suất cao để kiểm soát lạm phát.

Hai mục tiêu này mâu thuẫn với nhau và không thể đạt được cùng lúc.

Vì vậy, bất kỳ báo cáo CPI nào thấp hơn kỳ vọng đều làm gia tăng áp lực nới lỏng và mở đường cho các biện pháp kích thích tiếp theo trong năm nay, bất chấp việc Fed cố gắng kìm hãm kỳ vọng đó.

Nói cách khác, lạm phát nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp diễn, ngay cả khi các dữ liệu CPI ngắn hạn không phản ánh đầy đủ thực trạng này.