Đợt bán tháo vàng và bạc gần đây cho thấy vấn đề sâu trong hệ thống tài chính

Sau khi chạm đỉnh gần 4,400 USD/ounce, giá vàng giảm mạnh xuống gần 4,000 USD trước khi phục hồi quanh mức 4,100 USD. Bạc giảm sâu hơn về tỷ lệ phần trăm, lao dốc từ hơn 54 USD xuống vùng 48 USD.

Dù điều chỉnh là điều bình thường trong xu hướng tăng, cựu cố vấn Danielle DiMartino Booth cho rằng lần này nguyên nhân không chỉ là chốt lời. Trong cuộc phỏng vấn với Kitco News, bà nói đợt bán tháo phản ánh tình trạng thiếu thanh khoản ngày càng rõ rệt trong hệ thống tài chính — vấn đề có thể buộc Fed phải nới lỏng chính sách sớm hơn dự kiến.

“Có vẻ hệ thống đang thiếu hụt thanh khoản nghiêm trọng, và Fed sẽ phải tạm dừng chính sách hiện tại,” Booth nhận định.

Thực tế, Fed đã bắt đầu “tạm dừng.” Ngân hàng trung ương vừa hạ lãi suất trong cuộc họp gần nhất dù lạm phát vẫn cao. Chủ tịch Jerome Powell cũng ám chỉ việc thu hẹp bảng cân đối kế toán có thể sớm kết thúc, cho thấy định hướng chính sách sắp tới sẽ còn nới lỏng hơn.

Nhìn vào số liệu lạm phát, những động thái này có vẻ mâu thuẫn. Tuy nhiên, khi xét đến mức nợ khổng lồ của nền kinh tế, lý do Fed chọn nới lỏng trở nên dễ hiểu hơn. Đây là minh chứng cho tình thế tiến thoái lưỡng nan mà ngân hàng trung ương đang đối mặt.

Giám đốc điều hành JPMorgan Chase, Jamie Dimon, gần đây cũng cảnh báo về rủi ro thanh khoản sau khi ngân hàng chịu khoản lỗ 170 triệu USD do vụ phá sản của công ty cho vay ô tô dưới chuẩn Tricolor. Ông cũng nhắc đến việc First Brands Group — nhà sản xuất phụ tùng ô tô — sụp đổ vì không thể tái cấp vốn cho khoản nợ 6 tỷ USD.

Dimon cho rằng những sự kiện này cho thấy căng thẳng đang lan rộng trong lĩnh vực cho vay tư nhân và các ngân hàng khu vực. “Khi bạn thấy một con gián, có lẽ còn nhiều con khác,” ông nói, ám chỉ các vấn đề tiềm ẩn chưa được phát hiện.

Theo Booth, đợt bán tháo vàng và bạc cũng là dấu hiệu cho thấy thanh khoản đang eo hẹp. Nhà đầu tư bán không chỉ để chốt lời mà vì cần tiền mặt — một “cuộc chạy đua tìm tiền.”

Bà nhắc lại rằng tình huống tương tự từng xảy ra vào tháng 3/2020, khi đại dịch khiến nhà đầu tư phải bán vàng và bạc để đáp ứng lệnh gọi ký quỹ. “Nếu không thể vay ngắn hạn hoặc lãi suất quá cao, họ buộc phải bán tài sản có tính thanh khoản cao nhất,” bà nói. “Đó thường là vàng và bạc.”

Booth nhận định biến động này không phản ánh một thị trường lành mạnh. “Vàng không nên biến động như một cổ phiếu meme,” bà nói thêm.

Thị trường tín dụng tư nhân đã bùng nổ trong những năm gần đây, hiện mang khoảng 1.7 nghìn tỷ USD nợ. Booth cho rằng điều này là hệ quả của chính sách lãi suất thấp kéo dài và tiêu chuẩn cho vay lỏng lẻo — vốn do chính Fed tạo ra. Nói cách khác, chính sách tiền tệ dễ dãi đã thúc đẩy sự tích tụ của các khoản nợ rủi ro.

Bà cảnh báo nguy cơ lan truyền trong hệ thống tín dụng tư nhân, khi nhiều tổ chức cho vay có thể đã không thực hiện đủ thẩm định. “Nếu các tiêu chuẩn cho vay bị nới lỏng, sẽ có thêm nhiều vấn đề xuất hiện, đúng như Jamie Dimon nói — còn nhiều ‘con gián’ khác,” Booth nhận xét.

Thống đốc Ngân hàng Anh Andrew Bailey cũng bày tỏ lo ngại tương tự, cho rằng “chuông báo động” đang vang lên trong lĩnh vực tín dụng tư nhân. Ông so sánh tình hình hiện tại với thời kỳ khủng hoảng thế chấp dưới chuẩn 2006–2007, khi rủi ro bị đánh giá thấp.

Cả Fed và IMF đều đã cảnh báo về nguy cơ hệ thống từ lĩnh vực này.

Booth cũng chỉ ra sự gia tăng nhanh của nợ tiêu dùng. Theo Fed New York, tổng nợ hộ gia đình Mỹ đã đạt kỷ lục 18.4 nghìn tỷ USD, trong đó riêng nợ thẻ tín dụng chiếm 1.3 nghìn tỷ USD. Đồng thời, nợ thẻ tín dụng và vay mua ô tô đều tăng, còn số lượng rút tiền khó khăn từ quỹ 401(k) cũng đạt mức cao nhất trong hai năm.

Nhà phân tích Greg Weldon ví điều này như một “hố đen nợ,” nơi nợ đang hút toàn bộ năng lượng tài chính của hệ thống.

Ngay cả cuối năm 2007, hầu hết chuyên gia đều cho rằng rủi ro thế chấp dưới chuẩn “đã được kiểm soát.” Nhưng thực tế thì không.

Chưa rõ thị trường tín dụng tư nhân có dẫn đến một cuộc khủng hoảng kiểu 2008 hay không, nhưng kinh nghiệm cho thấy chính sách tiền tệ quá lỏng cuối cùng luôn tạo ra sai lệch đầu tư cần được điều chỉnh. Thị trường vẫn chưa hấp thụ hết hậu quả của hơn một thập kỷ lãi suất 0% sau khủng hoảng 2008 — chưa kể lượng tiền khổng lồ bơm ra trong đại dịch.

Rõ ràng các thị trường đang phát tín hiệu cảnh báo. Áp lực đang gia tăng trong hệ thống tài chính, và chúng ta cần theo dõi sát sao để xem tình hình diễn biến ra sao.

Và đừng quên: khi Fed nới lỏng chính sách, cung tiền sẽ tăng — điều này, về bản chất, chính là lạm phát.