Dữ liệu CPI tháng 11 cơ bản là không đáng tin cậy

Vấn đề cần đặt ra là: vì sao báo cáo CPI này lại được tin tưởng? Trên thực tế, dữ liệu do Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) công bố có nhiều dấu hiệu cho thấy độ tin cậy rất thấp, thậm chí có thể coi là dữ liệu được tạo ra từ các giả định thay vì thu thập thực tế.

Chúng ta đã có cơ sở để nghi ngờ từ trước, bởi BLS không thu thập dữ liệu CPI cho tháng 10 do chính phủ Mỹ đóng cửa. Khi xem kỹ các ghi chú kỹ thuật của BLS, có thể thấy rõ cách cơ quan này xử lý phần dữ liệu bị thiếu. Những giải thích đó không giúp củng cố niềm tin vào tính chính xác của báo cáo.

Trong phần tóm tắt CPI, BLS thừa nhận rõ ràng vấn đề dữ liệu tháng 10:

“BLS không thu thập dữ liệu khảo sát cho tháng 10 năm 2025 do thiếu ngân sách. BLS không thể thu thập lại dữ liệu này một cách hồi tố. Đối với một số chỉ số, BLS sử dụng các nguồn dữ liệu không khảo sát thay vì dữ liệu khảo sát để thực hiện các phép tính chỉ số. BLS đã có thể thu thập lại hầu hết dữ liệu không khảo sát cho tháng 10. Việc thu thập dữ liệu CPI được tiếp tục vào ngày 14 tháng 11 năm 2025.”

Ngoài ra, BLS còn phát hành một ghi chú riêng với tiêu đề “Tác động của việc đóng cửa chính phủ liên bang năm 2025 đối với dữ liệu giá tiêu dùng”, trong đó giải thích ảnh hưởng đến việc thu thập dữ liệu tháng 11:

“Việc thu thập bắt đầu vào thứ Sáu, ngày 14 tháng 11. Bằng cách cho phép thêm giờ thu thập, BLS đã cố gắng thu thập dữ liệu cho toàn bộ tháng 11.”

Cụm từ cần chú ý ở đây là “đã cố gắng”, tức là không có gì đảm bảo rằng dữ liệu thu thập được là đầy đủ và mang tính đại diện.

BLS tiếp tục giải thích cách họ tính toán CPI tháng 11:

“Các chỉ số tháng 11 được tính bằng cách so sánh giá tháng 11 năm 2025 với giá tháng 10 năm 2025.”

Vấn đề nằm ở chỗ: không hề tồn tại dữ liệu khảo sát thực tế cho tháng 10. Trong trường hợp này, BLS đã làm gì?

Câu trả lời được nêu rõ trong ghi chú tiếp theo:

“BLS không thể thu thập dữ liệu khảo sát kỳ tham chiếu tháng 10 năm 2025, vì vậy dữ liệu khảo sát được chuyển tiếp từ tháng 9 năm 2025 sang tháng 10 năm 2025 theo các thủ tục thông thường.”

Nói thẳng ra, BLS đã giả định rằng giá cả trong tháng 10 giống với tháng 9, sau đó sử dụng dữ liệu giả định này để tính toán CPI cho tháng 11. Có thể gọi đây là “ước tính có cơ sở”, nhưng về bản chất, đó vẫn là dữ liệu không được thu thập từ thực tế.

Nhà phân tích Wolf Richter của WolfStreet đã gọi cách làm này là “một trò đùa tệ hại”.

Ông cũng chỉ ra rằng không chỉ dữ liệu tháng 10 bị vấn đề, mà một số dữ liệu bất thường của tháng 9 cũng đã được chuyển tiếp sang báo cáo CPI tháng 11.

Cụ thể, trong tháng 9, chỉ số Tiền thuê tương đương của chủ sở hữu (Owner’s Equivalent Rent – OER) ghi nhận một mức giảm bất thường và không có lời giải thích hợp lý. OER là chỉ số được BLS sử dụng để ước tính chi phí sở hữu nhà, thay thế cho các khoản chi phí thực tế như bảo hiểm nhà, phí HOA, thuế tài sản và bảo trì. Chỉ số này được xây dựng dựa trên câu hỏi khảo sát dành cho người sở hữu nhà ở chính của họ: “Nếu căn nhà này được đem cho thuê hôm nay, theo bạn mức tiền thuê hàng tháng sẽ là bao nhiêu, không bao gồm nội thất và chi phí tiện ích?”

Điều này có nghĩa là OER vốn dĩ đã mang tính ước lượng dựa trên khảo sát, chứ không phải dữ liệu giao dịch thực tế.

Mức độ ảnh hưởng của OER là rất lớn: chỉ số này chiếm khoảng 26% tổng CPI, 33% CPI lõi và tới 44% CPI dịch vụ lõi.

Trong tháng 9, OER chỉ tăng 0.13%, thấp bất thường so với mức tăng 0.38% trong tháng 8 và so với biên độ 12 tháng trước đó dao động từ 0.27% đến 0.41%.

Nói đơn giản, mức giảm đột ngột này là khó hợp lý. Không cần kiến thức kinh tế cao cũng có thể nhận ra rằng chi phí sở hữu nhà không thể đột nhiên chững lại mạnh như vậy chỉ trong một tháng.

WolfStreet giải thích rằng mức OER bất thường của tháng 9 đã bị “chuyển tiếp” sang tháng 10 và tháng 11:

“[OER] duy trì ở mức tăng hàng năm 1.6% trong ba tháng gần đây, so với mức trung bình 4.1% trong sáu tháng trước khi dữ liệu tháng 9 bị bóp méo. Đây là mức giảm đột ngột 2.4 điểm phần trăm, kéo dài liên tiếp ba tháng, mà không có cơ sở kinh tế rõ ràng.”

Do đó, nếu không có sự sụt giảm bất thường của OER được chuyển tiếp từ tháng 9 sang các tháng sau, CPI tháng 11 chắc chắn sẽ cao hơn đáng kể.

WolfStreet kết luận rõ ràng:

“Dữ liệu tháng 9, được dùng làm nền cho dữ liệu tháng 10 mang tính giả định, đã bị ảnh hưởng bởi sự sụt giảm bất thường của OER… và sự bất thường đó tiếp tục được đưa vào dữ liệu tháng 10 và tháng 11.”

Điều này thực tế không quá bất ngờ. Chính phủ Mỹ có tiền lệ dài về việc công bố dữ liệu kém chất lượng và sau đó phải điều chỉnh lại. Ví dụ điển hình là các lần điều chỉnh mạnh dữ liệu việc làm trong quá khứ. Tuy nhiên, vấn đề nghiêm trọng ở đây là CPI là dữ liệu nền tảng cho rất nhiều quyết định quan trọng. Fed sử dụng CPI để định hướng chính sách tiền tệ. CPI cũng được dùng để tính GDP thực, chi tiêu tiêu dùng thực, và làm cơ sở điều chỉnh chi phí sinh hoạt cho An sinh Xã hội cùng nhiều chương trình phúc lợi khác.

Vì vậy, dữ liệu thống kê của chính phủ luôn cần được tiếp cận với thái độ thận trọng. Riêng với báo cáo CPI tháng 11 này, mức độ nghi ngờ cần được nâng lên rất cao. Khi các quan chức sử dụng dữ liệu này để tuyên bố đã chiến thắng lạm phát và biện minh cho việc tiếp tục cắt giảm lãi suất, cần nhớ rằng lập luận đó đang dựa trên một chuỗi giả định và dữ liệu có vấn đề, chứ không phải trên thực tế kinh tế vững chắc.