Fed sắp quay lại nới lỏng định lượng (QE)

QE và QT thực sự là gì?

Khi Fed mua Trái phiếu chính phủ hoặc MBS, Fed dùng tiền “được tạo ra từ không khí” để thanh toán. Số tài sản này được đưa vào bảng cân đối kế toán, còn lượng tiền mới bơm vào hệ thống tài chính, từ đó lan ra nền kinh tế. Đây chính là QE.

Ngược lại, khi Fed thu hẹp bảng cân đối (QT), Fed để các trái phiếu đáo hạn hoặc bán ra, rút tiền khỏi hệ thống. Việc này làm giảm thanh khoản, khiến điều kiện vay mượn thắt chặt hơn và có tác động giảm phát.

Dù Fed không nói công khai, nhưng thực tế họ buộc phải dừng QT vì chi phí vay nợ của chính phủ Mỹ đang tăng nhanh. Fed mua trái phiếu giúp tạo ra nhu cầu nhân tạo, từ đó giữ lợi suất thấp và giảm chi phí vay của Bộ Tài chính Mỹ. Nếu Fed không nắm giữ lượng lớn trái phiếu chính phủ, lãi suất trái phiếu sẽ còn cao hơn nhiều.

Hiện chính phủ Mỹ đang trả hơn 1 nghìn tỷ USD tiền lãi mỗi năm, nên việc Fed dừng QT là điều dễ hiểu.

Tại sao khả năng quay lại QE là cao?

Dừng QT không bơm thêm tiền mới vào nền kinh tế, nhưng giúp giảm lượng trái phiếu phải phát hành ra thị trường, tức giảm áp lực cung, hỗ trợ giá trái phiếu và kéo lợi suất xuống.

Tuy nhiên, chỉ dừng QT có thể không đủ. Khi nhu cầu mua trái phiếu giảm trên thị trường quốc tế và lợi suất vẫn cao, Fed có thể buộc phải quay lại mua ròng trái phiếu – tức là khởi động QE trở lại để tác động trực tiếp lên thị trường nợ chính phủ. Nói thẳng: đó là in tiền.

Nhiều chuyên gia khác cũng dự đoán điều tương tự.

Ambrose Evans-Pritchard (The Telegraph) cho rằng Fed “đang chuẩn bị cho việc quay lại mua trái phiếu ròng sớm hơn nhiều người nghĩ, nhằm duy trì thanh khoản hệ thống tài chính.” Ông nói Fed sẽ không gọi đó là QE, mà sẽ đặt tên khác như “hoạt động thị trường mở” và mô tả như “điều chỉnh kỹ thuật để quản lý dự trữ ngân hàng.”

Điều này đã từng xảy ra.

Sau khủng hoảng 2008, Fed cố tăng lãi suất và giảm bảng cân đối nhưng thị trường phản ứng tiêu cực: chứng khoán giảm mạnh, thanh khoản thắt lại. Năm 2019, Fed phải cắt lãi suất 3 lần và bí mật bơm tiền qua các hoạt động thị trường mở – một hình thức QE trá hình. Khi đại dịch xảy ra, Fed được “cho phép” quay lại tung QE công khai với quy mô lớn, thay vì đối mặt với hậu quả của việc rút tiền quá nhanh.

Tức là vấn đề thực chất chưa bao giờ được giải quyết. Fed chỉ trì hoãn rủi ro bằng cách bơm thêm tiền.

Một cựu chuyên gia QE của Fed New York nói rằng “thanh khoản đang cạn và Fed sẽ sớm phải mua khoảng 150 tỷ USD nợ để ổn định thị trường tiền tệ.”

Evercore ISI dự báo Fed có thể sẽ mua ròng khoảng 35 tỷ USD trái phiếu mỗi tháng, có thể sớm nhất từ tháng 1.

Đây chính là tiền tệ hóa nợ: Fed in tiền để tài trợ cho thâm hụt ngân sách.

Tiền tệ hóa nợ và nguy cơ lạm phát mới

Khi QE lần đầu được triển khai trong Đại Suy thoái, Chủ tịch Fed Ben Bernanke từng trấn an Quốc hội rằng Fed không đang “tiền tệ hóa nợ,” vì các trái phiếu mua vào chỉ được giữ tạm thời và sẽ bán lại khi khủng hoảng kết thúc.

Nhưng điều đó chưa từng xảy ra.

Thay vì thu hẹp, Fed còn mở rộng bảng cân đối thêm gần 5 nghìn tỷ USD trong đại dịch. Theo định nghĩa kinh tế, đây là hoạt động tạo tiền và có tác động lạm phát.

Theo giáo sư Tim Congdon, khoảng 2/3 nợ quốc gia Mỹ hiện đang được tiền tệ hóa gián tiếp. Đây là lý do giá cả tiếp tục tăng.

Ông cảnh báo: “Mỹ đang tạo nền tảng cho một đợt lạm phát mới trong 1–2 năm tới. Đây rất có thể là sai lầm lặp lại thời Covid.”

Evans-Pritchard so sánh giai đoạn hiện tại với cuối thập niên 1920 – thời kỳ tăng trưởng nóng trước khi sụp đổ kinh tế xảy ra.

Ông kết luận: “Nước Mỹ đang lao vào một giai đoạn bùng nổ tài chính thiếu kiểm soát giống như cuối những năm 20 và 90. Bong bóng vẫn còn trong giai đoạn đầu.”