Hormuz – "Nút thắt cổ chai" của ngành dầu mỏ và rủi ro tái bùng phát lạm phát toàn cầu

Biểu đồ khung ngày của dầu Brent. Nguồn: TradingView

Các nhà giao dịch dần quen với khả năng chống chịu của nền kinh tế. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy thị trường thường không duy trì trạng thái ổn định lâu dài. Giai đoạn hiện tại có thể là bước chuẩn bị cho một đợt điều chỉnh định giá mới. Hai loại hàng hóa đang giữ vai trò trung tâm trong quá trình này và có thể ảnh hưởng lớn đến năm 2026 là dầu và khí tự nhiên.

"Nút thắt cổ cha" đường thủy kiểm soát thế giới

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thị trường quốc tế. Nếu tuyến đường này bị gián đoạn trong thời gian dài, nguồn cung dầu toàn cầu sẽ chịu tác động trực tiếp. Theo Lars Hansen, Trưởng phòng Nghiên cứu tại The Gold & Silver Club, đây sẽ là cú sốc cung đáng kể và có thể gây áp lực lạm phát ngay lập tức. Ông cho rằng dầu là kênh truyền dẫn trực tiếp giữa rủi ro địa chính trị và kinh tế toàn cầu.

Căng thẳng gia tăng tại Trung Đông gần đây buộc thị trường phải điều chỉnh lại đánh giá rủi ro. Dầu Brent đã tăng lên mức cao nhất trong bảy tháng. Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu chở dầu tăng hơn 50%. Theo ước tính của The Gold & Silver Club, nếu lưu thông qua Hormuz bị ngừng hoàn toàn trong sáu tuần, thị trường có thể cộng thêm 15–20 USD/thùng vào giá dầu dưới dạng phí rủi ro. Trong kịch bản cực đoan hơn, giá dầu có thể lên 120 USD/thùng hoặc cao hơn.

Theo Hansen, nếu dòng chảy qua Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, thị trường không chỉ biến động ngắn hạn mà có thể phải định giá lại toàn bộ cấu trúc cung cầu năng lượng toàn cầu. Khi 1/5 nguồn cung bị ảnh hưởng, tác động sẽ lan rộng tới chi phí vận tải, sản xuất và tiêu dùng.

Hai kịch bản – Một cơ hội bất đối xứng

Có thể hình dung hai kịch bản chính đối với thị trường năng lượng. Kịch bản thứ nhất có xác suất thấp nhưng tác động lớn: Hormuz bị đóng cửa kéo dài. Khi đó, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng, lạm phát quay trở lại tại các nền kinh tế lớn, các ngân hàng trung ương như Fed buộc phải trì hoãn cắt giảm lãi suất và tài sản rủi ro chịu áp lực.

JPMorgan Chase ước tính rằng trong kịch bản này, chỉ số CPI của Mỹ có thể tăng trở lại mức 5%, tương đương giai đoạn Fed thắt chặt mạnh trong năm 2023.

Kịch bản thứ hai có khả năng cao hơn là gián đoạn ở mức kiểm soát. Xuất khẩu của Iran có thể bị hạn chế nhưng lưu lượng chung vẫn duy trì. OPEC có thể tăng sản lượng để bù đắp một phần thiếu hụt. Khi đó, giá dầu có thể dao động quanh 80–90 USD/thùng. Tăng trưởng kinh tế chậm lại nhưng không rơi vào suy thoái sâu.

Theo Hansen, cả hai kịch bản đều tạo cơ hội giao dịch. Rủi ro giảm giá bị hạn chế do nhiều năm thiếu đầu tư vào khai thác thượng nguồn khiến nguồn cung khó tăng nhanh. Trong khi đó, nếu căng thẳng kéo dài, dư địa tăng giá có thể rất lớn. Đây là cấu trúc rủi ro – lợi nhuận mang tính bất đối xứng, nghĩa là tiềm năng tăng cao hơn mức rủi ro giảm.

Khí tự nhiên: yếu tố khuếch đại lạm phát

Nếu dầu tác động trực tiếp đến chi phí vận tải và sản xuất, khí tự nhiên ảnh hưởng mạnh đến giá điện và chi phí công nghiệp. Giá khí chuẩn tại châu Âu gần đây tăng 25% chỉ trong một phiên, lên mức cao nhất trong tám tháng. Khoảng 15% lưu lượng LNG toàn cầu, phần lớn từ Qatar, đi qua Vịnh Ba Tư. Sau khi cắt giảm phụ thuộc khí đường ống từ Nga, châu Âu chuyển sang LNG vận chuyển bằng đường biển, do đó dễ bị tổn thương hơn trước rủi ro vận tải.

Hansen cho rằng thị trường khí đốt đang thắt chặt hơn nhiều so với nhận định phổ biến. Tồn kho thấp hơn cùng kỳ năm trước, trong khi vị thế bán khống đầu cơ ở mức cao. Nếu xảy ra gián đoạn, các vị thế bán khống có thể buộc phải đóng lại, khiến giá tăng nhanh hơn.

Một số phân tích cảnh báo rằng nếu LNG khu vực Vịnh Ba Tư bị gián đoạn kéo dài, giá khí châu Âu có thể lên 80–100 EUR/MWh, gấp đôi mức hiện tại, qua đó làm gia tăng áp lực lạm phát tại Eurozone.

Bị sở hữu ít, bị đánh giá thấp và định giá thấp

Trong năm qua, dòng vốn chủ yếu tập trung vào cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn và chủ đề AI. Ngành năng lượng chưa thu hút được mức quan tâm tương xứng. Vị thế trên thị trường hợp đồng tương lai phản ánh tâm lý tương đối thận trọng. Đồng thời, chi tiêu vốn cho hoạt động khai thác thượng nguồn vẫn thấp so với mức cần thiết để mở rộng đáng kể nguồn cung.

Theo Hansen, nhiều chu kỳ tăng giá hàng hóa lớn trong quá khứ bắt đầu khi thị trường chưa quan tâm đúng mức. Khi nguồn cung bị thắt chặt và nhu cầu duy trì ổn định, giá có thể điều chỉnh mạnh để cân bằng lại thị trường.

Trong bối cảnh hiện nay, thế giới đã vượt qua nhiều cú sốc mà không rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Yếu tố quyết định sắp tới là diễn biến của giá dầu. Nếu giá được kiểm soát, tăng trưởng có thể tiếp tục. Nếu giá tăng mạnh và kéo dài, lạm phát có thể quay lại và dòng vốn có thể chuyển sang các tài sản cứng như năng lượng và kim loại.

Cơ hội cho năm 2026 không nằm ở các mô hình phức tạp mà ở diễn biến thực tế của nguồn cung năng lượng, được đo bằng số thùng dầu và khối lượng LNG vận chuyển.

Vấn đề không còn là liệu biến động có gia tăng hay không, vì điều đó đã xảy ra. Vấn đề là nhà đầu tư có định vị trước khi thị trường hoàn tất quá trình định giá lại hay không.

Theo Hansen, khi năng lượng trở thành chủ đề trung tâm của kinh tế vĩ mô, xu hướng lớn thường đã hình thành. Lợi nhuận đáng kể thường thuộc về những người tham gia trước khi thị trường đạt được sự đồng thuận rộng rãi.

Đối với nhà giao dịch tìm kiếm cơ hội tăng bất đối xứng trong năm 2026, dầu và khí tự nhiên không còn là nhóm tài sản bên lề mà có thể trở thành trung tâm của chu kỳ mới.

Tín hiệu hiện tại cho thấy động lực đang hình thành, dòng vốn có dấu hiệu dịch chuyển và năm 2026 có thể là giai đoạn năng lượng vượt trội so với nhiều nhóm tài sản lớn khác.